به آنها اقدامات تأمینی و تربیتی گفته می شود . اقدامات تأمینی معمولاً در مواقعی که مرتکّب حالت خطرناک یا حالت مزمن داشته باشد مورد استفاده قرار می گیرد . تجربه نشان داده است پاره ای از مجرمان (مجرمان به عادت ، مجرمان مبتلا به امراض روحی و روانی ) از درک واقعیت فلسفه مجازات عاجزند وآثار ارعابی آنرا احساس نمی کنند ، بنابراین به فعالیّت های بزهکارانه خود ادامه خواهند داد ودفاع جامعه در مقابل چنین افرادی منحصراً بااعمال مجازات تأمین نمی گردد .این اقدامات گاهی نسبت به مجانین برای حفظ جامعه از خطرات آنها وگاهی نسبت به مجرمین خطرناک اعمال می شود مثلاً ممکن است اقدام تأمینی در مورد اراذل و اوباش اعمال شود. اقدامات تربیتی نیز اقداماتی است که نسبت به دسته خاصی از مجرمین اعمال می شودوجنبه آموزشی ، اصلاحی و ارشادی دارند . این تدابیربیشتر نسبت به اطفال و نوجوانان بزهکار اجرا می شوند ؛برای مثال نگهداری این کودکان و نوجوانان در کانون اصلاح و تربیت و فرستادن آنها به مؤسسه آموزشی و فرهنگی به منظور تحصیل و حرفه آموزی اقدامات تربیتی محسوب می شوند. البتّه در مورد مجرمین دیگر نیز اقدامات تربیتی اعمال می شود. برای مثال در تعویق مراقبتی دادگاه می تواند دستوری مبنی بر گذراندن دوره یا دوره های خاص آموزش ویادگیری مهارتهای اساسی زندگی یا شرکت در دوره های تربیتی ،اخلاقی ، مذهبی ،تحصیلی یا ورزشی مقرّر کند .این اقدامات و مجازات ها ،هردوبه دنبال هدف واحدی یعنی پیشگیری از انجام جرم واصلاح بزهکاران هستند امّا راههای رسیدن به این اهداف در آنها متفاوت است .در این اقدامات مانند مجازات ها باید اصل قانونی بودن رعایت شود. 2-سؤال های تحقیق . 1.تمایز بارز اقدامات تأمینی واقدامات تربیتی چیست؟
2.تفاوت این نهاد در قانون مجازات اسلامی 1370 وقانون مجازات اسلامی 1392 درچیست ؟
3-فرضیه 1. اقدامات تأمینی ماهیّت حفظ و نگهداری واقدامات تربیتی جنبه آموزشی و تربیتی دارند . 2. قانون مجازات اسلامی1392 اقدامات تأمینی و تربیتی نسبت به قانون مجازات اسلامی 1370 گسترش یافته است و نقایص آنرا برطرف کرده است وتأسیس های نوین تأمینی و تربیتی مورد توجّه قرار گرفته است .
پیشینه :بدلیل اهمیّت موضوع اقدامات تأمینی و تربیتی ، پژوهش در مورد آن همواره مورد توجّه بوده است . از پایان نامه هایی که به این موضوع اختصاص دارند می توان به اقدامات تأمینی و تربیتی در حقوق ایران ( ناصر قاسمی) ،اقدامات تأمینی و تربیتی در حقوق اسلام و حقوق موضوعه ایران ( محسن رهامی)، اقدامات تأمینی و تربیتی در حقوق لبنان (نسرین محمودی)، اشاره کرد . در کتب حقوق جزا ، مبحث مشخصی به این اقدامات اختصاص دارد. حقوق جزای عمومی ( دکتر نوربها) ، حقوق جزای عمومی جلد دوم ( دکتر اردبیلی) ، حقوق جزای عمومی جلددوم ( دکتر شامبیاتی) ، حقوق جزای عمومی (دکتر صانعی ودکتر باهری) و…البته بعضی تألیفات به طور اختصاصی به این موضوع اختصاص دارند مانند اقدامات تأمینی و تربیتی دکتر محسن رهامی و اقدامات تأمینی و تربیتی در حقوق کیفری ایران .در ادامه به مقالاتی که به این موضوع پرداخته اند اشاره می کنیم .اقدامات تأمینی و تربیتی در حقوق کیفری (پرویز محمدنژاد)،اقدامات تأمینی ( ابوطالب کردی)، اقسام اقدامات تأمینی ( ناصر رسایی نیا) ، نقش اقدامات تأمینی در اصلاح مجرم در ایران ( حسین کاکویی) ،علت قبول اقدامات تأمینی ( ناصر رسایی نیا)، ماهیت اقدامات تأمینی و تربیتی ازنظر فقهی و حقوقی ( فهیمه ملک زاده )، اقدامات تأمینی در حقوق تطبیقی ( تاج زمان دانش)
4-اهداف تحقیق : با تصویب ق.م.ا 1392 قانون مجازات اسلامی باب جدیدی در مورد اقدامات تأمینی و تربیتی گشوده شد.زیرا در این ق.م.ا 1392 توجّه زیادی به اعمال اینگونه اقدامات شده است ومقنّن در فصول و موّاد قانونی مختلفی به تشریح اینگونه اقدامات پرداخته است .بدلیل تازه تصویب بودن این قانون وتوسعه و پیشرفت های آن در زمینه اقدامات تأمینی و تربیتی و نوآوری های این قانون بررسی مواد قانونی مرتبط با این اقدامات اهمیّت زیادی دارد. به طور کلّی در ق.م.ا 1392 پیشرفت های قابل ملاحظه ای در زمینه پذیرش انواع گوناگون این اقدامات در قالب تعلیق اجرای مجازات ، تعویق صدور حکم ،آزادی مشروط ،مجازات های تعزیری تکمیلی و تبعی ، نظام نیمه آزادی ، مجازات های جایگزین حبس ،مجازات اشخاص حقوقی ( این مجازات ها در مواردی جنبه تأمینی دارد)صورت گرفته است و نشان از اهمیّت ویژه قانونگذار به مبحث اصلاح مجرمان دارد. هدف از انجام این تحقیق تبیین اقدامات تأمینی و تربیتی در قانون مجازات اسلامی و ق.م.ا 1392 قانون مجازات اسلامی است وهمچنین بررسی تشابه ، تفاوت ، نقایص ، توسعه ، پیشرفت ها ، نقاط قوّت ونوآوری های قانون مجازات اسلامی1392 با مقایسه با قانون مجازات اسلامی در رابطه با اقدامات تأمینی و تربیتی است .
5-ضرورت تحقیق: با دقّت در موارد تحقیقاتی مورد اشاره در بسیاری از آنها تنها اقدامات تأمینی مورد توجّه قرار گرفته و از اقدامات تربیتی غافل شده اند.زیرا در تعاریفی که در کتب و مقالات ارائه شده است به بحث اقدامات تربیتی توجّه نشده است .برای مثال در کتاب حقوق جزای عمومی دکتر نوربهاءتنها به اقدامات تأمینی اشاره دارد ودربیان ویژگیها،اهداف واقسام به اقدامات تربیتی اشاره ای نشده است . درتعاریف متعدّدی هم که از این اقدامات شده است به اقدامات تربیتی اشاره ای نشده است . برای مثال دکتر کی نیا در مبانی جرم شناسی ،دکتر باهری و صانعی در حقوق جزای عمومی در تعاریف خود فقط به اقدامات تأمینی اشاره کرده اند. در صورتیکه اقدامات تربیتی با ویژگی های اصلاحی بارز ، نقش بسیار مهمّی در تأمین هدف بازسازگاری مجرم دارد . همچنین اهمیّت دادن به اقدامات تربیتی مخصوصاً در مورد اطفال بزهکار ،ازشمار بزهکاران بزرگسال می کاهد. در ادامه باید یادآور شویم در زمینه اقدامات تأمینی و تربیتی در قانون مجازات جدید کتاب و مقالات زیادی وجود ندارد ویکی از دلایل پرداختن به این موضوع ، این است . با توجّه به نوآوری ها و توسعه این قبیل اقدامات چه درمعنای خاص و چه در معنای عام ، پرداختن به این اقدامات در ق.م.ا 1392 ضرورت پیدا می کند ومقایسه مواد تفاوت آن با قانون مجازات می تواند تا حدّ زیادی گویای توجّه بیشتر قانونگذاربه این اقدامات باشد.
6-سامانه تحقیق : این تحقیق در سه فصل گردآوری شده است . در بررسی موضوع مورد تحقیق ابتدا توجه به تعاریف و پیشینه اقدامات تأمینی و تربیتی (فصل اول) ،سپس تبین ارکان و شرایط اقدامات تأمینی و تربیتی(فصل دوم) ضرورت دارد . با توجه به فصول اول و دوم ، آثارکیفری، اجتماعی ، فرهنگی این اقدامات نیز باید مورد بررسی قرار گیردتا بتوان تحقیق جامعی در مورد این موضوع انجام داد.

فصل اوّل (مفاهیم اصطلاحی و لغوی وپیشینه)
مبحث اوّل :مفاهیم
گفتار اوّل مفاهیم لغوی
الف. تأمین تأمین در فرهنگ فارسی عمید1 به معنای امنیت دادن و ایمن ساختن آمده است.در فرهنگ فارسی معین2 اینگونه آمده است (ت){ع.}(مص م.) ،ایمن کردن آرام دادن ،حفظ کردن.در لغت نامه دهخدا3 توضیح تأمین به این نحو آمده است که : امین کردن (تاج المصادر بیهقی )(دهار) حفظ کردن و امن نمودن ،امین پنداشتن ،اعتماد کردن ،راستی کردن ،آمین گفتن دعای کسی را . تأمین باب تفعیل و ریشه آن «أُمَنَ» است . در لسان العرب آمده است :أَمن : اَلأمان و الامانه بمعنی . و الأمن : ضدُّ الخوف .4 یعنی در برابر به وحشت انداختن وترساندن .در فرهنگ المنجد در توضیح «امن» اینگونه آمده است : أُلأُمان : اُلطمأنینه .( آرامش) اُلأمَنَه : اَلاِطمینان وَ سُکون ُ اَلقَلب . (اطمینان دادن وآرامش قلب) أَمناً : وثق به .أَمَنَهً : اطمَأَّنَ فهو أمن .5 در فرهنگ لغت «المعجم» نیز أَمِنَ اینگونه معنی شده است : زالَ خوفِه وسَکَنَ قَلبِه ( از بین رفتن ترس وآرامش قلب ) . أَمَنَه : دَفَع عندَ الخوف واعطاه أماناً.( دور کردن و راندن کسی در هنگام ترس وآرامش دادن به او) اَلأمن : ضد خوف .6 با دقت در معانی ذکر شده در فرهنگ لغات ، می توان گفت «تأمین» به معنی امنیّت ،حفظ کردن ، ایجاد آرامش وازبین بردن ترس است . اقدامات تأمینی اقداماتی هستند که از جامعه در مقابل مجرمین واشیاء خطرناک حفاظت می کنند و بدنبال این هستند که با خنثی کردن حالت خطرناک مجرمین امنیّت افراد جامعه را تأمین کنند.
ب.تربیت :
تربیت در فرهنگ فارسی عمید7 به این شکل آمده است : مص {ع} «تربیه» (ت رب ی) ، پروردن ، پرورش دادن ، ادب و اخلاق را به یکی یاددادن .در فرهنگ معین نیز همین معانی را برای تربیت ذکر کرده اند .8 در لغت نامه دهخدا تربیت به این شکل معنا شده است : تربیت : {ت} (ع مص) ، پروردن و پرورانیدن .9 از گفته‌های زبان‌شناسان و فرهنگ واژه‌ها چنین برمی‌آید که «تربیت» مصدر باب «تفعیل» و دارای سه ریشه است:1- ربأ، یربؤ (= فعل مهموز) ۲- ربی، یربی (= فعل ناقص) ۳- رب، یرب (= فعل مضاعف) 10تربیت چون از «ربا، یربو» باشد، رشد کردن و برآمدن و قد کشیدن و بالیدن را می‌رساند. ابن منظور11 در لسان العرب می‌گوید: «رَبا الشی‏ءُ یَرْبُو رُبُوّاً و رِباءً: زاد و نما.» یعنی چیزی رشد کرد و افزوده شد.تربیت از ریشه «رَب، یَرب» در معانی زیر آمده است: پروردن، سرپرستی و رهبری کردن، نیکو کردن، به تعالی و کمال رساندن، ارزنده ساختن، از افراط وتفریط درآوردن، به اعتدال بردن، استوار و متین کردن. از میان سه معنای پیش گفته، بیشتر زبان‌شناسان تربیت را با عنایت به ریشه «رب، یرب» تعریف کرده‌اند. از باب نمونه راغب اصفهانی12 بر آن است که: «تربیت، دگرگون کردن گام به گام و پیوسته هر چیز است تا آن‌گاه که به انجامی که آن را سزد برسد.».هرگاه به کاربرد این واژه در دانش تربیت و اندیشمندان علوم تربیتی بنگریم، به این نتیجه خواهیم رسید که تربیت با در نظر گرفتن ریشه (مضاعف) معنا شده است.علامه طبرسی13 در تفسیر مجمع البیان، پس از آنکه برای واژه «رب» معانی مختلفی چون مالک، صاحب، سید، مطاع، مصلح و تربیت کننده را برمی‌شمرد می‌گوید: «و اشتقاقه من التربیه، یقال: ربیته و رببته بمعنی و فلان یرب صنیعته، اذا کان ینمها.»
«واژه رب از مصدر تربیت اشتقاق یافته است، (چه به صورت مجرد به کار برود و یا مضاعف،) معنای یگانه دارد. [= سوق دادن چیزی به سمت کمال] و فلانی کار و ساخته خود را تربیت کرد، یعنی آن را رشد داد.»14.در تفسیر نمونه15 آمده است :«رب در اصل به معنای مالک و صاحب چیزی است که به تربیت و اصلاح آن می‌پردازد» در المنجد16 نیز تربیت به معنای از حد اعتدال سوق دان است .
انسان ها براساس فطرت خود دارای استعدادهای زیادی هستند امّا بدون توجّه به این استعدادها وقرار دادن آنها درمسیر صحیح شکوفا نمی شوند . تربیت تاحدّ زیادی به معنای قرار دادن این استعدادها در مسیر صحیح وبرداشتن موانع از سرراه این استعدادها برا