وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
دانشگاه علوم و فنون مازندران
پايان نامه
مقطع کارشناسي ارشد
رشته : مديريت سيستم هاي اطلاعاتي
عنوان : ارايه يک روش تلفيقي براي ارزيابي حاکميت بلوغ معماري سرويس گرا
استاد راهنما : دکتر بابک شيرازي
استاد مشاور : دکتر همايون موتمني
دانشجو: زهره مشعلچيان
تابستان1393
تقديم و سپاسگذاري:
من به سرچشمه ي خورشيد نه خود بردم راه ذره اي بودم و مهر تو مرا بالا برد
سپاس خداي راکه هرچه دارم ازاوست , به اميدآنکه توفيق يابم جز خدمت به خلق او نکوشم. سپاسگذار کساني هستم که سراغاز تولد من هستند . از يکي زاده ميشوم و از ديگري جاودانه , استادي که سپيدي را بر تخته سياه زندگيم نگاشت و مادري که تار مويي از او بپاي من سياه نماند, درياي بي کران فداکاري و عشق که وجودم برايش همه رنج بود و وجودش برايم همه مهر.پدري که نمي دانم از بزرگي اش بگويم يا مردانگي , سخاوت، سکوت، مهرباني و ……خواهري که وجودش شادي بخش و صفايش مايه آرامش من است و همسري که جان به ذهنم بخشيد . شکوه حضورش گرمابخش زندگيم و همياريش راه گشاي سختي هايم بود..
چکيده:
فناوري اطلاعات و به خصوص معماري سرويس گرا (SOA )براي بهبود و سرعت بخشي به نيازهاي کسب و کار فرصت هايي را ايجاد نموده اند.از آنجا که سازمان ها بدون حاکميت قوي نمي توانند ارزش چنداني را از معماري سرويس گرا کسب کنند وبا توجه به اهميتي که حاکميت بر معماري سرويس گرا درموفقيت آن دارد تحقيق حاضروضعيت حاکميت بر معماري سرويس گرارا با در نظر گرفتن وضعيت سازمان از لحاظ بلوغ معماري سرويس گرا مطرح کرده است و تصوير بهتري از وضعيت سازمان از لحاظ سرويس گرايي و نوع حاکميت مورد نياز سازمان به ما نشان مي دهد.از طريق اين نقشه راهنماي فراهم شده ، سازمان مي تواند وضعيت فعلي خود را بهتر بشناسد و راحت تر بتواند وضعيت آتي خود را تعيين کند. بدين منظور در گام نخست فهرستي اوليه از چالشهاي پياده سازي SOA و قابليتهاي مورد نياز براي برطرف سازي آنها تدوين و در ادامه ويژگي ها و خصوصيات چارچوب هاي حاکميت معماري سرويس گرا بررسي مي شوند. بعد از بررسي و انتخاب جامع ترين چارچوب, ارزيابي بر روي آن صورت مي گيرد. در اين تحقيق از روش فازي براي بررسي بلوغ حاکميت سرويس گرايي در سازمان استفاده شده است سپس براي بررسي صحت روش پيشنهادي , از مقايسه ان با روش اماري استفاده شده و مزاياي روش فازي از طريق اجراي هر دو روش در يک مطالعه ي موردي مشاهده گرديد.
کليدواژه : معماري سازماني , معماري سازماني سرويس گرا , حاکميت معماري سازماني سرويس گرا , منطق فازي
فهرست مطالب:
عنوان شماره ي صفحات
فصل اول : مقدمه و کليات تحقيق1
1-1-مقدمه2
1-2-هدف از تحقيق3
1-3-محدوده تحقيق4
1-4-ساختارپايان نامه 5
1-5-نتايج وخروجي مورد نظر 5
فصل دوم6
2-1- معماري چيست؟7
2-2-معماري سازماني7
2-3-تاريخچه معماري سازماني8
2-4-فرايند معماري سازماني10
2-4-1- برنامه ريزي راهبردي فناوري اطلاعات10
2-4- 2-برنامه ريزي معماري سازماني10
2-4-3- اجراي معماري سازماني10
2-5-معماري سرويس گرا10
2-5-1- تعريف شركت IBM11
2-5-2- تعريف Microsoft12
2-5-3- تعريف W3C12
2-5-4- تعريف Open Group12
2-6-مفاهيم اصلي معماري سرويس گرا12
2-6-1-تعريف سرويس12
2-6-2-پروتکل ها و استانداردها14
الف
2-7-معماري سازماني سرويس گرا18
2-8-اهداف و چالشهاي معماري سرويس گرا18
2-9-فوايد و ضرورت SOA از نگاه ذينفعان19
2-10-چرخه ي حيات SOA21
2-11-حاکميت چيست؟21
2-11-1-محدوده ي حاکميت 22
2-11-2-مديريت و حاکميت 22
2-11-3-حاکميت فناوري اطلاعات22
2-12-حاکميت معماري سرويس گرا23
2-12-1-چالش هاي معماري سرويس گرا26
2-12-2-شروع حاکميت SOA27
2-12-3-چرخه ي حيات سرويس32
2-13-چارچوب هاي حاکميت معماري سرويس گرا33
2-13-1-چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا از ديدگاه WebMethod34
2-13-2- چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا از ديدگاهIBM35
2-13-3- چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا از ديدگاهOracle36
2-13-4- چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا از ديدگاه AG reSoftwa39
2-13-5- چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا از ديدگاه Bieberstein41
2-13-6- چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا از ديدگاهSAE – CBDI41
2-13-7- چارچوب حاکميت معماري سرويس گرا از ديدگاهITIL42
2-14-چارچوب هاي بلوغ حاکميت معماري سرويس گرا43
2-15-منطق فازي45
2-15-1-مدل فازي متغيرها45
2-15-2-عمليات برروي مجموعه هاي فازي47
2-15-3-رابطه بين مجموعه هاي فازي49
ب
2-15-4-اتصال دهنده ها50
2-15-5-استنتاج51
2-16-روشهاي انجام شده براي ارزيابي بلوغ معماري سازماني سرويس گرا52
2-16-1-جوانبخت و همکاران52
2-16-2-محمودي و همکاران54
2-16-3-مدل رزمي و همکاران55
2-16-4-مدل AMO CURT56
2-16-5-مدل ECKERT JULIAN57
2-16-6-مدل زباني57
2-16-7-مدل نامداريان و همکاران58
2-16-8-مدل امتيازدهي58
فصل سوم60
3-1-تجزيه و تحليل داده هاي پژوهش _ ابزار گرداوري اطلاعات61
3-2-جامعه اماري و نمونه گيري61
3-3-روش پيشنهادي62
3-3-1-تعيين چارچوب62
3-3-1-1-مدل ارائه شده توسط AG Software62
3-3-1-2مدل ارائه شده توسط مارکس63
3-3-1-3مدل SCHEPER64
3-3-1-4-مدل بلوغ کنترل اهداف اطلاعات و فناوري65
3-3-1-5-مدل نامداريان و همکاران66
3-3-1-6-مدل بلوغ يکپارچگي سرويس67
3-3-1-7-مدل بلوغ SOA سازمان68
3-3-1-8-مدل بلوغ قابليت سرويس فناوري اطلاعات69
3-3-1-9-مدل بلوغ معماري سرويس گرا SOAMM70
3-3-2-مشخص کردن فاکتورهاي لازم براي ارزيابي74
ج
3-3-4-تجزيه وتحليل داده ها79
3-3-4-1-پايگاه قواعد فازي79
3-3-4-2-موتور استنتاج فازي80
3-3-4-3-فازي ساز80
3-3-4-4-غيرفازي ساز80
3-3-5-جمع اوري اطلاعات از خبرگان80
3-3-6-ارزيابي خروجي با نمودار راداري82
3-3-7- روايي و پايايي پرسشنامه82
فصل چهارم84
4-1- مطالعه موردي85
4-2-تجزيه و تحليل داده ها با موتور استنتاج فازي93
4-3-ارزيابي روش پيشنهادي97
4-4-جمع بندي مطالعه موردي98
فصل پنجم…………………………………………………………………………………………………………………………. 100
5-1-نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………………………….101
5-2-مزاياي مدل پيشنهادي…………………………………………………………………………………………………..101
5-3-اقدامات آتي………………………………………………………………………………………………………………..102
منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………………………………….103
چکيده انگليسي…………………………………………………………………………………………………………………. 108
د
فهرست جداول
جدول 2-1: خروجي روش امتيازدهي59
جدول3-1: ارتباط مدل هاي بلوغ معماري سرويس گرا با يکديگر73
جدول 3-2: مقياس هاي فازي81
جدول 4-1: شاخص ها وزيرشاخص هاي دامنه ي بلوغ SOA,بلوغ حاکميت سرويس گرايي وحوزه ي پذيرش SOA85
فهرست تصاوير و نمودار
شکل 2-1 : جايگاه کشورهابراساس ميزان گرايش به معماري سازماني8
شکل2-2 : تعريف حاکميت SOA از ديدگاه ORACLE25
شکل 2-3: ارتباطات حاکميت معماري سرويس گرا25
شکل 2-4: مولفه هاي اصلي چارچوب حاکميت SOA وتاثيرآن برچرخه ي حيات سرويس28
شکل 2-5: چرخه ي پياده سازي حاکميت SOA براساس چارچوب پيشنهاديIBM36
شکل 2-6: نقاط کليدي براي سياست گذاري در حاکميت SOA ازديدگاه ORACLE37
شکل 2-7: چارچوب حاکميت ITIL42
شکل 2-8: مقايسه ي چارچوب هاي مطرح شده43
شکل 2-9: نمونه اي از يک تابع تعلق مثلثي47
شکل 2-10: نماي کلي چارچوب ارزيابي بلوغ محمودي55
شکل 2-11: نتايج خروجي روش AMO CURT56
شکل 2-12: خروجي اجراي روش TOP-VIEW57
شکل 3-1 : مدل ارايه شده توسط AG SOFTWARE62
شکل 3-2: چارچوب پيشنهادي74
شکل 4-1: تابع عضويت ورودي مربوط به پايگاه اول تا بيستم92
شکل 4-2: تابع عضويت ورودي مربوط به پايگاه هفدهم92
شکل 4-3: تابع عضويت خروجي مربوط به پايگاه بيست و يکم93
شکل 4-4: خروجي سيستم فازي در بعد بلوغ سرويس گرايي94
ه
شکل 4-5: رادار چارت بعد بلوغ سرويس گرايي95
شکل 4-6: رادار چارت بعد پذيرش سرويس گرايي95
شکل 4-7: رادارچارت بعد حاکميت سرويس گرايي96
شکل 4-8: مقادير خروجي کلي در همه ي ابعاد97
شکل 4-9: نمونه اي ازباينوميال تست98
نمودار4-1: نتايج باينوميال تست بعد حوزه ي پذيرش98
نمودار4-2: نتايج باينوميال تست بعد بلوغ SOA99
نمودار4-3: نتايج باينوميال تست بعد حاکميت SOA99
و
فصل اول
مقدمه و کليات تحقيق
مقدمه
از زمان ظهور فناوري اطلاعات و ارتباطات در حوزه هاي مختلف و سازمانها و شرکت ها حدودا بيست سال مي گذرد و هرروزه بکارگيري و سرمايه گذاري بخشهاي دولتي وخصوصي در اين بخش بيشتر مي شود. ميان سازمانها و دستگاههاي دولتي حجم عظيمي از سرمايه گذاري را در اين بخش انجام داده اند و هم اكنون نيز در حال تخصيص منابع و سرمايه گذاري مي باشند. بسياري از شركت ها و سازمان ها طرح جامع فناوري اطلاعات و ارتباطات خود را تهيه نموده يا در حال تهيه مي باشند.يکي از نکات مهم انطباق طرح هاي فوق با روش معماري سازماني است لذا نيازبه ايجاد زمينه لازم جهت تصحيح و يا تكميل طرح هاي فوق به وجود مي آيد.در سازمان‌هاي امروزي که اغلب داراي ابعاد و ساختارهاي پيچيده و از نظر فيزيکي توزيع شده هستند تنها ذکر اينکه چه کارهايي بايد توسط چه کساني (شرح وظايف) انجام شود کافي نيست، بلکه فرآيندها، داده‌ها، اهداف و نقش افرادي که در سازمان انجام وظيفه مي‌کنند بايد با اهداف و راهبردهاي سازمان که در قالب برنامه‌ريزي راهبردي ارائه مي‌شوند، همخواني داشته باشد. چنين امري مستلزم آن است که سازمان داراي يک نقشه از تمام ابعاد خود باشد تا بتواند با استفاده از اين نقشه، روابط بين ابعاد سازمان را درک نموده و در صورت نياز با تغييرات هماهنگ نمايد. اين نقشه از سازمان، که حاوي اطلاعات افراد، فرآيندها، مکان‌ها و ديگر ابعاد و خصوصيات سازمان است، معماري سازماني ناميده مي‌شود.
مفهوم سرويس گرايي ازمدتي پيش وجود داشته ودرزمينه هاي متفاوت وبراي مقاصد مختلفي مورداستفاده قرارگرفته است اماآنچه درطول حيات اين مفهوم ثابت مانده است،آن است كه اين مفهوم،روشي مبتني برمفهوم تجزيه را ارائه مي دهد.بنابراين سرويس گرايي يك روش فني محض نيست.سرويس گرايي درتركيب با”معماري”، معماري سرويس گرارامعرفي ميكندكه مدلي را ارائه مي دهدكه درآن منطق ,كل سيستم به بخش هاي منطقي, مجزاوكوچكتر شكسته مي شوند.اين واحدهاي كوچكترجمعا بخش بزرگتري ازمنطق را ارائه مي كنند ومي توانندتوزيع شده باشند.
معماري سازماني سرويس گرا (SOA) مشوق واحدهاي منفردمنطق است تا بتواند به مجموعه اي ازاصول طراحي دست يابد.امروزه ديگر توسعه سرويس گرايي به جايي رسيده است که هر جا صحبت ازمعماري سازماني است معماري سازماني سرويس گرا رادر ذهن ها تداعي ميکند[21].معماري سرويس گرا سبکي ازمعماري ميباشد که ازاتصال سست سرويسها جهت انعطاف پذيري وتعامل پذيري کسب وکار به صورت مستقل ازفناوري پشتيباني ميکندوازترکيب مجموعه اي ازسرويس هاي کسب وکار تشکيل شده است که اين سرويس ها،انعطاف پذيري و پيکربندي پويا را براي فرايندها محقق مي کند[1].
حاکميت برمعماري سرويس گرا به طورويژه برروي اداره وحاکميت برسرويسها متمرکز مي شود ويک چارچوب اساسي براي دستيابي به تعامل پذيري کارکردي وغيرکارکردي سرويس ها در بين مرزهاي کسب وکاررافراهم ميکند [23]. حاکميت يک عامل کليدي درموفقيت پروژه هاي معماري سرويس گراي سازمان ميباشد.بدون حاکميت ،سازمان نمي تواندبه طورکامل ارزش معماري سرويس گرارا درك کند [24].حاکميت برمعماري سرويس گرا ،فرآيندي است که تحقق منافع همه ذينفعان فناوري اطلاعات و کسب وکاررا بوسيله برنامه ريزي،تامين بودجه واجراي ابتکارعمل معماري سرويس گرا تضمين ميکند ونوعي سرمايه گذاري استراتژيک است که موسسه وکارکردهاي آن را در پروژه ها به بهترين شکل ممکن پشتيباني ميکند[25] . اگرحاکميت بر معماري سرويس گرا موفقيت آميزباشد ، سازمان ميتواند سرويس هاي باکيفيت ومطمئني راايجادکندواين امرسبب کارايي واثربخشي سازمان ميگردد [22]. همه سازمان هابراي ارزيابي وضعيت جاري حاکميت بر SOA خود نيازمند يک چارچوب ارزيابي مي باشند,به گونه اي که بتوانددرتعيين نيازمنديهاي حاکميت برSOA و ارائه يک مدل مناسب حاکميت بر SOA مفيد باشد.در اين تحقيق ضمن اشنايي با مفاهيم اوليه ي سرويس گرايي ,معماري سرويس گراو حاکميت معماري سرويس گرا به بررسي چارچوب هاي ارزيابي حاکميت معماري سرويس گرا پرداخته و انها را با هم مقايسه ميکند. ودرنهايت به ارايه يک روش براي ارزيابي حاکميت معماري سرويس گرا مي پردازد.
1-2- هدف از تحقيق
كارهاي انجام شده در زمينه تحليل و ارزيابي معماري سازماني ، چندان زياد نمي باشد. تعدادي از آنها در محيط هاي كاري و تجاري گسترش يافته اند (OMB,2005) و(Schekkerman, 2006). و برخي در محيط هاي دانشگاهي ارائه گرديده اند (N?rman, 2007 ) و (Gammelgard, 2007).
با مروري بر مراحل انجام يك پروژه معماري سازماني، جايگاه مبحث ارزيابي در معماري سازماني بهتر مشخص مي شود. يك پروژه معماري سازماني معمولاًبا احساس نيازيك سازمان شروع شده و سپس مشاوري وظيفه ي انتخاب و تهيه طرح معماري سازماني را بر عهده مي گيرد . اين مشاور يك مجموعه مستندات را تحويل سازمان داده كه در آن مجموعه اي از مدل ها ارائه شده است. اين مجموعه توصيف كننده معماري سازماني پيشنهادي براي آن سازمان مي باشد . پس از تصويب طرح پيشنهادي ، مراحل به اجرا در آمدن اين طرح شروع شده و براين اساس تغييراتي در سازمان مذكور بوجود مي آيد. بدين شكل روشهاي ارزيابي مطرح شده در مبحث معماري سازماني را مي توان درپنج زمينه اصلي دسته بندي نمود. در هر يك از زمينه هاي فوق تحقيقات مختلفي انجام شده است.
1- ارزيابي سطح بلوغ يك سازمان از نظر كاربرد مفاهيم معماري سازماني )آمادگي پذيرش(
2- ارزيابي تيم مشاور و طراح معماري سازماني )انتخاب تيم طراح(
3- ارزيابي فرآيند طراحي و توليد معماري سازماني
4- ارزيابي يك طرح معماري سازماني
5- ارزيابي از ميزان اجراي يك طرح معماري سازماني
هدف اصلي اين تحقيق ارزيابي در دسته ي اول مطرح شده است. لذا براي اين منظور ابتدا اشنايي با مفاهيم اوليه ي سرويس گرايي, معماري سرويس گرا و حاکميت معماري سرويس گرا و بررسي چارچوب هاي ارزيابي حاکميت معماري سرويس گرا و درنهايت ارايه يک روش براي ارزيابي حاکميت معماري سرويس گرا هدف اين تحقيق است.لذا ميتوان اين تحقيق را به صورت زير بخش بندي نمود:
1- تعريف اصول سرويس گرايي و معماري سرويس گرا
2- تعريف حاکميت معماري سرويس گرا
3- ضرورت حاکميت معماري سرويس گرا
4- بررسي بلوغ سرويس گرايي و تاثيرآان در ارزيابي حاکميت SOA
5- بررسي چارچوب هاي حاکميت معماري سرويس گرا ومقايسه انها با يکديگر
6- ارايه يک روش براي ارزيابي حاکميت معماري سرويس گرا
1-3- محدوده ي تحقيق
آنچه که در اين تحقيق به ان پرداخته مي شود ارايه مدل قابل اجرا برا يارزيابي سطح بلوغ حاکميت سرويس گرايي است تا با استفاده از ان سازمان در جهت ارزيابي وضعيت موجود و تلاش براي بهبود آن برايد و بتواند نقاط ضعف خود را شناسايي ونسبت به رفع ان اقدام نمايد.لذادر اين تحقيق کاري در جهت ارايه يک چارچوب جديد صورت نگرفته است اما تلاشهايي در جهت بهبود چارچوب اصلي مورد بررسي و تغيير و دقيق تر نمودن ان صورت گرفته است که منجر به ارايه فرم جديدي از چارچوب گشته است.همچنين درجهت بهبود نواقص پيشنهاداتي ارائه شده است ولي تمرکز بيشتر ان بر عهده ي معماران سازمان ميباشد.
1-4-ساختار پايان نامه
ساختارپايان نامه به صورت زير مي باشد:
فصل دوم :
اين فصل به ادبيات موضوع تحقيق پرداخته است.در بخش اول ان به بررسي تعاريف معماري سازماني و حاکميت معماري سازماني و چارچوب هاي ان و در بخش دوم به معرفي منطق فازي مي پردازد.در انتها به کارهاي انجام شده در زمينه ي ارزيابي معماري سازماني ميپردازيم.
فصل سوم:
اين فصل به ارايه روش پيشنهادي براي ارزيابي حاکميت معماري سرويس گرا مي پردازد .
فصل چهارم:
روش پيشنهادي را در يک مطالعه ي موردي به کار گرفته و نتايج ارزيابي را بيان ميکند.در انتها مقايسه اي بين روش بيان شده و روش ديگر براي بررسي برتري عملکرد انجام مي شود.
فصل پنجم:
نتايج تحقيق و همچنين پيشنهاداتي براي تحقيقات اتي ارائه ميشود.
1-5- نتايج مورد نظر و خروجي
اجراي اين پايان نامه در گسترش مباحث علمي معماري سازماني سرويس گرا بسيار موثر بوده و در عين حالي كه مفاهيم اساسي آنرا ترويج مي دهد ، سعي در ايجاد روشي جهت ارزيابي و سنجش حاکميت معماري سازماني، كه يكي از سئوالات اساسي مطرح شده در زمينه هاي تحقيقاتي آن است، مي نمايد.به طور كلي نتايج حاصل از اين طرح را مي توان به شرح زير بيان نمود:
1- كمك به گسترش كاربرد مفاهيم معماري سازماني سرويس گراو معرفي آنها
2- تعريف مفهوم يك معماري سازماني سرويس گراي مناسب وخوب و ارائه يك مدل ارزيابي سطح بلوغ آن
3- بکارگيري روش ارايه شده در يک سازمان براي بررسي نتايج

فصل دوم
ادبيات و پيشينه ي تحقيق
2-1- معماري چيست؟
معماري(Architecture) براي آشنايان به رشته هاي مهندسي، يادآور يک طرح و ديد همه جانبه و کلان بر ساختار و رفتار موجوديتي است که پيچيدگي و پويايي داردو تهيه و نگهداشت آن توجه به جامعيت، يکپارچگي، انعطاف پذيري و تعامل پذيري را مي طلبد[40]. در حوزه مباحث فناوري اطلاعات و ارتباطات ابتدا اين مفهوم در محدوده سخت افزار اهميت پيدا کرد، زمانيکه موضوع استفاده مجدد از قطعات از پيش ساخته شده مورد توجه واقع شد و اين سئوال که با چه ترکيب و تلفيقي از عناصر موجود مي‌توان سيستم جديد را طراحي نمود، موضوع معماري نيز به عنوان يکي از موضوعات مهم در حوزه سخت افزار مطرح گرديد. اين مبحث به تدريج در ساير حوزه هاي فناوري اطلاعات و ارتباطات نيز وارد شد و هر جايي که نياز بود که ساختار و رفتار بطور توأم مد نظر قرار گيرند، معماري مورد توجه قرار گرفت. بطور خلاصه مي‌توان گفت تجربه ساير رشته هاي علوم و مهندسي ثابت کرده است که عواملي نظير ابعاد، پيچيدگي، قابليت گسترش و نيازمنديهاي خاص، مهمترين پارامترهاي تصميم گيري در رابطه با لزوم هر نوع معماري به حساب مي‌آيند . به عبارت ديگر هر جا که نياز به طراحي موجوديت يا سيستمي‌ باشد که ابعاد يا پيچيدگي آن از يک حد معيني فراتر رفته، يا نيازمنديهاي خاصي را تحميل نمايد، نگرش ويژه و همه جانبه اي را نياز خواهد داشت که در اصطلاح به آن ” معماري ” گفته مي‌شود. معماري ترکيبي است از علم، هنر و تجربه که در رشته هائي نظير ساختمان داراي قدمتي چند هزارساله است. [4]
2-2- معماري سازماني
عبارت “معماري سازماني” ازدوکلمه “سازمان” و”معماري” تشکيل شده است. واژه معماري داراي ريشه لاتين ‌ بوده و به معناي ” استادي در ساختن” است [26و2]در معماري مؤلفه‌هاي اصلي سازنده‌ يک پديده، ارتباط و مشخصات اصلي‌شان که باعث‌ کارايي و اثربخشي آن پديده در دوره‌ حياتش هستند، به زبان نقشه و طرح بيان مي‌شوند.. معماري سازماني يک نقشه سازماني است که ساختار مأموريت و اطلاعات موردنياز سازمان و فناوري هاي لازم براي پشتيباني از آنها را تشريح و فرايند گذار براي پياده سازي اين فناوري ها را تعريف مي کند.[27]زکمن، معماري سازماني (Enterprise Architecture) را بصورت زير تعريف نموده است: مجموعه اي از ارائه هاي توصيفي (مدل ها) در ارتباط با تشريح يک سازمان چندان که بتو اند منطبق بر نيازمندي هاي مديريت (کيفيت)، توليد شده باشد و در دورة حيات مفيدش قابل نگهداشت باشدتغييرکند.[54]
تعريف معماري سازمان که توسط Open Group ارائه شده از اين قرار است: ‎معماري‎ ‎سازماني عبارت از شناخت تمام‎ ‎عناصري است که‎ ‎‏سازمان‎ ‎را تشکيل مي‎‌‎دهند و بيانگر نحوه ارتباط عناصر ‏مذکور با يکديگر است [41].
2-3- تاريخچه معماري سازماني
يکي از برترين راه‌حل‌هاي توسعه و استفاده بهينه از فناوري اطلاعات در سازمان‌ها، استفاده از “معماري سازماني فناوري اطلاعات” يا به اختصار معماري سازماني است. بر طبق تحقيقات موسسه توسعه‌هاي معماري سازماني(IFEAD) از سال ???? به صدر موضوعات مورد توجه مديران عالي و مديران رده بالاي سازمان‌ها رسيده است، هم اکنون مورد توجه بسياري از دولت‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌هاي بزرگ و کوچک قرار گرفته است. عدم استفاده از آن در سازمان‌ها منجربه ناتواني سازمان در مديريت بهينه فناوري اطلاعات و بالطبع افت جايگاه در شرايط رقابتي آينده براي سازمان است. کشورهاي بسياري در زمينه معماري سازماني فعاليت مي‌نمايند که بر اساس گزارشات IFEAD در سال ????، حدود ??? کشور به عنوان کشور‌هاي فعال در زمينه معماري سازماني شناخته شده‌اند. در اين ميان کشور آمريکا با داشتن تقريباً ?? درصد فعاليت، در راس کشورهاي فعال قرار دارد. کشور ما ايران، در اين فهرست، در رده سيزدهم قرار دارد که نسبت به کشورهايي چون چين، سوئيس، ايتاليا و اسپانيا رده بالاتري دارد. در شکل2-1 جايگاه کشورها بر اساس ميزان گرايش به معماري سازماني نشان داده شده است. با توجه به اين فهرست و شمار کشورهايي که در زمينه معماري سازماني فعاليت دارند، ميتوان گفت معماري سازماني ديگرروش جديد وکم تجربه اي در مديريت فناوري اطلاعات نمي باشد.[5]
بابه وجود امدن سازمانهاي بزرگ و پيچيده و سيستم هاي اطلاعاتي انها با حجم عظيم و سيستمهاي تخصصي با اهداف خاص ,تغييرات محيطي همچون تغيير کسب و کار ويا دروني چون ماموريتها و ساختارسازماني لزوم انعطاف پذيري سازمان براي پذيرش اين تغييرات و به دنبال ان نياز به معماري سازماني درک ميشود. مهمترين نتايج و مزاياي تدوين معماري سازماني به قرار زير است :
ايجاد نظامي قابل مقايسه : در توصيف سيستم‌ها , طراحي و پياده‌سازي ماموريت‌ها،فرآيندها و سيستم‌هاي اطلاعاتي که درسازمان‌هاي بزرگ به کار گرفته مي‌شوند، نيازمند وجود الگوهاي مناسب و استاندارد جهت توصيف آنهاست. در غير اينصورت امکان مقايسه خروجي‌هاي سازمان‌هاي مختلف با هم وجود نداشته و فرآيند يکپارچگي دچار چالش‌هاي اساسي خواهد شد.
حذف افزونگي: اين مشکل يکي از بزرگترين مشکلات بخش فناوري اطلاعات در سازمان است. در صورتيکه، معماري سازماني براحتي افزونگي را در حيطة حرفه شناسايي و امکان حذف را فراهم مي‏آورد. بعنوان نمونه، بخش‌هاي مختلف سازمان ممکن است محصولاتي با قابليت‌هاي تکراري توليد نمايند و يا تجربه‏اي را در يک حيطة کاري که قبلاً انجام شده مجدداً انجام دهند. معماري سازماني مي‏تواند اين هزينه‏هاي اضافي را بصورت موثري کاهش دهد.
يکپارچگي : ايجاد يکپارچگي اطلاعاتي با ادغام و به اشتراک‌گذاري اطلاعات، از نتايج به کارگيري معماري اطلاعاتي مي‏باشد. معماري سازماني با ايجاد استانداردهاي خاص، قواعدي براي به اشتراک‌گذاري داده‏ها ايجاد مي‏نمايد، که امکان رد و بدل نمودن اطلاعات در سطوح مختلف از پايگاه‌ داده‏ها تا زيرسيستم‌ ها مهيا شود.
همگرايي به سمت دولت الکترونيک: با استفاده از معماري سازماني امکان استفاده از مدل‌هاي مرجع نظير “مدل مرجع کارايي”، “مدل مرجع خدماتي” و “مدل مرجع فني” در سطح سازمان‌هاي مختلف و در نهايت در سطح دولت بوجود آمده و يک نوع همگرايي در لايه‌هاي مختلف سازمان‌ها حاصل مي‌شود. اين همگرايي و نزديکي در نهايت منجر به کاهش هزينه‌هاي ناشي از دوباره کاري‌ها، استفاده از سيستم‌هاي ناهمگون و عدم تعامل‌پذيري بين سازمان‌ها شده وکاهش بي‌اندازه هزينه‌ها و افزايش کارايي سازماني را در پي خواهد داشت.
بهبود روش‌ها و فرآيندها در ماموريت‌هاي سازماني: يکي از دستاوردهاي مهم معماري سيستم‌هاي بزرگ اطلاعاتي کشف و حذف فرآيندهاي اضافي در جهت اجراي ماموريت است. در واقع، معماري خود به تنهايي شامل بازمهندسي فرآيندها نيست، اما مقدمه‌ انجام چنين فعاليتي تلقي مي‌شود. اصلي‌ترين هدف از تدوين معماري سازماني تمرکز بر داده‌ها و فرآيندها و تعاملات بين آنها است که به بهينه‌سازي فرآيندها مي‌انجامد [5].
2-4- فرايند معماري سازماني
هدف از فرايند معماري سازماني، ايجاد و اجراي معماري و ارائه خروجي هاي معماري در سازمان است. اين فرايند در کنار ديگر فرآيندهاي اصلي سازمان قرار مي گيرد و به صورت پيوسته اجرا مي‌شود. به طور کلي، اين فرايند شامل سه مرحله اصلي است که عبارتند از: 1) برنامه‌ريزي راهبردي فناوري اطلاعات، 2) برنامه‌ريزي معماري سازماني 3) اجراي معماري سازماني [57].
2-4-1- برنامه ريزي راهبردي فناوري اطلاعات : پايه‌اي براي برنامه‌ريزي معماري سازماني است . در طي اين مرحله، دورنما ، اهداف درازمدت و کوتاه مدت و فرصتهاي سازمان درحوزه فناوري اطلاعات استخراج مي شوند.خروجي اين مرحله به عنوان راهنماي اصلي دربرنامه‌ريزي معماري سازماني مورد استفاده قرارمي‌گيرد.
2-4-2- برنامه ريزي معماري سازماني :درطي اين فاز به تعريف معماري سازماني و استخراج طرح هاي اجرايي وطرحهاي انتقالي لازم جهت راه اندازي آن اقدام مي شود.
2-4-3- اجراي معماري سازماني : درطي اين فاز به پياده سازي ، راه اندازي و پشتيباني از معماري مطابق باطرح هاي اجرايي و انتقالي تهيه شده در فاز ” برنامه ريزي معماري سازماني ” اقدام مي شود . اين کارشامل مراحل پياده‌سازي معماري سازماني , نگهداري و بروزرساني معماري سازماني است که جزئيات آن بسته به نوع چارچوب معماري انتخاب شده ومتدلوژي هاي ( مهندسي سيستم/ نرم‌افزار ) سازمان ها فرق مي‌کند[6].
2-5- معماري سرويس گرا چيست؟
بعد از اشنايي با معماري سازماني،معماري سرويسگرارااختصارادراين بخش معرفي ميكنيم.
اززمان مطرح شدن مفاهيم سرويس و سرويس گرايي مدتها مي گذرد.در بخش هاو اهداف متفاوتي استفاده شد اما خاصيت اصلي خود که ارائه مفهموم تجزيه است را حفظ کرده است.بنابراين سرويس گرايي يك روش فني محض نيست. شركت ها هريك به تنهايي سرويس گراهستندزيراهريك سرويس مجزايي را فراهم مي كنندكه ميتواندتوسط مشتريان مختلفي موردبهره برداري قرارگيرد.در مجموع اين شركتها باهم يك جامعه كاري تشكيل مي دهندوبسيارمنطقي است اگر انواع خدمات وسرويس توسط فقط يك شركت دريافت نشود بلكه با تجزيه جامعه كاري به بخش هاي سرويس دهنده تخصصي منفرد، به محيطي دست يابيم كه در آن سرويس دهنده ها توزيع شده باشند.حتي دريك مدل توزيع شده،ايجاد وابستگي هاي عميق موجب ممانعت ازارائه پتانسيل موجوددركسب وكارهاي منفرد خواهدشد.اگرچه مايليم كه سرويس دهنده ها با يكديگر تعامل داشته وازسرويس يكديگر بهره بگيرند،اماازسوي ديگرنيزمايليم از مدلي كه در آن، سرويس دهنده ها اتصالات تنگاتنگي با هم دارند و اين اتصالات موجب وابستگي هاي شديد و محدود كننده مي شوند اجتناب كنيم .
اگر به كسب و كارها اين قدرت را بدهيم كه هر يك بتوانند سرويس هاي خود را كنترل و اداره كنند، به آنها اين قدرت را داده ايم كه نسبتا مستقل از يكديگر رشد و تكامل يابندامابااين وجودبايدمراقب بودتا همگي آنها بتوانند براساس اصولي به يكديگر متصل شوند(مثل استفاده ازيك زبان خاص بعنوان زبان اصلي شركت و ) اين هماهنگي ها موجب استاندارد شدن جنبه هاي كليدي هركسب و كار مي شود .
سرويس گرايي در تركيب با “معماري “,معماري سرويس گرا را معرفي مي كند كه عبارتي است كه مدلي را ارائه مي دهد كه در آن منطق كل سيستم به بخشهاي منطقي مجزا و كوچكتر شكسته مي شوند. اين واحدهاي مشوق واحدهاي SOA كوچكتر جمعا بخش بزرگتري از منطق را ارئه مي كنند و مي توانند توزيع شده باشند منفرد منطق است تا بتواند به مجموعه اي از اصول طراحي دست يابد ]21[
تعاريف بسياري براي معماري سرويس گرا وجود دارد. اما يك تعريف رسمي واحد براي آن موجود نيست به همين دليل بسياري از سازمان ها كه سعي در استفاده و بهره برداري از اين مفهوم را دارند براي تعريف آن تعاريف متفاوتي مانند آنچه در ادامه آمده ذكر شده است :
2-5-1- تعريف شركت IBM : معماري سرويس گراچارچوبي براي برنامه هاي كاربردي است که کاربردهاي روزمره كسب وکاررا ميگيردوآنهارابه عملكردهاو فرايندهاي مختلف كاري كه به آنها سرويس اطلاق ميشودمي شكند SOA .امكان ساخت ,استقرارويكپارچه سازي اين سرويس هارابطورمستقل ازبرنامه هاي كاربردي وپلتفرم اجرافراهم مي كند.[10]
2-5-2- تعريف : MicrosoftSOA رويكردي است براي سازماندهي فناوري اطلاعات كه درآن داده ها ، منطق، ومنابع زيرساختي با استفاده از مسيريابي پيام ها بين واسط هاي شبكه مورد دسترسي قرار مي گيرند .[10]
2-5-3- تعريف : W3C
SOA مجموعه اي ازمؤلفه ها است كه مي توانند فراخواني شوندوتوصيف واسط آنها قابل انتشاروکشف است.بنابراين SOA يک سيستم ساخته شده براساس سرويس ها نيست. غالب تعاريف SOA براين متفق اند كه SOA وظايف يك برنامه كاربردي را بصورت مجموعه اي از سرويس هاي به اشتراك گذاشته شده و قابل استفاده مجدد تعريف مي كند.w3c بر هيچ تكنولوژي ويژه يا پياده سازي خاصي ازSOA تكيه نمي كند.[10]
2-5-4- تعريف گروه باز Open Group
SOA يك سبك معماري است كه ازسرويسگرايي پشتيباني ميكند سرويس گرايي انجام فعاليت هادرقالب سرويس هاوتوسعه مبتني برسرويس است. سرويس يك نمايش منطقي است ازيک فعاليت كاري تكرار شونده كه داراي نتيجه است, مانند بررسي اعتبار مشتري، ارائه داده هاي وضع هوا,تلفيق گزارش ها که ممكن است تركيب سرويس هاي ديگري باشد . براي مصرف كنندگان سرويس يک جعبه سياه است .
يك سبك معماري تركيبي است از ويژگي هاي متمايزي كه درآن معماري ,اجرايابيان مي شود.[41]
ازآنجا كه تعريف رسمي واحدي براي SOA وجود ندارد، هيچ مجموعه رسمي واحدي ازاصول طراحي برمبناي سرويس گرايي نيز وجود ندارداگرچه مجموعه اي از اصول طراحي در سطح سرويس توسط افرادي معرفي شده اند که در بخش بعدي انها را بررسي مي کنيم.
2-6- مفاهيم اصلي معماري سرويس گرا
2-6-1- تعريف سرويس :کاري که به وسيله يک سرويس دهنده انجام مي شود که ممکن است انجام يک درخواست کوچک روي داده مانند دريافت يا ذخيره اطلاعات باشد يا مربوط به انجام کاري پيچيده تر مانندچاپ يک تصوير باشد .
معماري سرويس گرا (SOA) يک راه حل براي غلبه برمحدوديت هاي سنتي ميان افزار ها مي باشد. تغيير به ادغام نه تنها با برنامه هاي کاربردي داخلي، بلکه با برنامه هاي خارجي نيز توسط SOA امکان پذير است.اين تغيير با وجود فن آوري هاي وب براي برقراري ارتباط بين اين برنامه هاي کاربردي به وجود امد.وبها توسط استانداردهاي گسترده اي چونTCP/IPوHTTP به تصويب رسيدند.استانداردهاي وب سرويس به عنوان استانداردهاي مکمل براي ادغام برنامه هاي کاربردي ناهمگن و در داخل وسراسر سازمان ظهور پيدا کردند.SOA با استفاده از اين خدمات سرويس هاي وب فعال ميشود[26].کسب و کار و برنامه هاي کاربردي در SOA توسط 8 اصل کلي انجام مي پذيرند:
1- قابليت استفاده مجدد: سرويس براي حمايت از استفاده مجدد طراحي شده است. قابليت هاي نرم افزار مي تواند در درون فرايندهاي مختلف کسب و کارمورد استفاده مجدد قراربگيرد.
2- شرح خدمات: سرويسي که يک توصيف رسمي را تقسيم ميکند که مشخص ميکند اين سرويس چه کاري را انجام ميدهد,در کجا ساکن است و چگونه ميتوان به ان استناد کرد. با استفاده از يک استاندارد براي توصيف خدمات عملکرد در برنامه هاي مختلف ناهمگن را مي توان يکنواخت ديد.
3- اتصال سست: سرويس براي تعامل باحداقل وابستگي با ديگر خدمات طراحي شده است . در اين حالت سرويسي وجود دارد که بخشي از فرآيند کسب و کار خودکار توسط سرويس ديگري ارائه مي شود که )تقريبا قابليت هاي مشابه (مي تواندجايگزين شود.
4- انتزاع: تنها بخشي از يک سرويس است که از بيرون قابل ديد است که از طريق رابط خدمات درمعرض ديد قرار داده شود. سرويس به عنوان يک جعبه سياه که از طريق تعريف هاي شرح خدمات توصيف مي شود عمل ميکند.ساختن يک سرويس ممکن است براي افزايش ميزان دانه دانه بودن سرويس هاي ديگري بسازد.سپس يک سرويس ترکيبي از عملکرد سرويس هاي ديگر به وجود مي ايد که درشت دانه است. با آهنگسازي و سازماندهي خدمات، فرآيندهاي کسب و کار مي توانند به راحتي ساخته و بازسازي شوند.
5- استقلال: کنترل يک سرويس در يک مرز خاصي از منطق آن است و حداقل وابستگي به ساير خدمات را دارد. ان ها داراي منابعي هستند که براي کارهاي خود از انها استفاده ميکنند.
6 – بي حالت: سرويس خدمات را قادر مي سازد تا در کسب و کار هاي مختلف هماهنگ مورد استفاده مجدد قراربگيرند. هماهنگي خدمات مختلفي که در تعامل فرآيند کسب و کار ساکن درمنطق فرايند هستند و نه در منطق برنامه اساسي يک سرويس.
7 -کشف : سرويسي که به توصيف آن کشف و درک خدمات درخواست کنندگان را اجازه مي دهد.[31,55,56]
8-هم نواسازي و هم خواني : دو واژه پر کاربرد در حوزه کسب و کار و معماري سرويس گرا که معمولا به جاي هم اشتباه گرفته مي شوند، هم نواسازي و هم خواني نام دارند. هم نواسازي در خصوص ترتيب اجراي سرويس ها در فرآيند بحث مي کند، هم نواساز اصلي مجموعه اي از سرويس ها را فراخواني مي کند تانتيجه مورد نظر حاصل شود و فرآيند تکميل گردد، ممکن است سرويس هاي خارج سازمان نيز دراين راستا فراخواني و استفاده شوند، اين کار با کمک موتور فرآيند محقق مي شود. در عوض همخواني به فرآيندهايي گويند که بدون موتور فرآيندي ) رهبر ارکستر ( اقدام به تبادل پيام کرده وترتيب و توالي پيامهاي مبادلاتي را خود بازيگران ثبت و کنترل مي کنند. بنابراين هم نواسازي به معناي وجود يک موتور فرآيندي است که ترتيب و توالي را کنترل کرده و از شرکاء داخلي يا خارجي براي انجام کارها استفاده مي نمايد . نمونه اين مدل سيستم مديريت فرآيندهاي حرفه است که فرآيندها در موتور فرآيندي اجرا مي شوند .هم خواني به معناي پردازش هاي توزيع شده بين چند فرآيند است که بدون يک رهبر مرکزي با هم تعامل دارند يا چندين موتور فرآيندي که در کنار و هم سطح هم اجرا مي شوند و با همکاري هم هدفي را محقق مي سازند. نمونه اين موضوع در پردازش هاي توزيع شده و يا فعاليت هاي بين سازماني که هر دو طرف با مشارکت هم به دنبال يک هدف هستند ديده مي شود[28].اين هشت اصل سرويس را قادر مي سازد تا به عنوان بلوک هاي ساختمان انعطاف پذير باشند که براي انجام نيازهاي کسب و کار پويا بتواند مورد استفاده قراربگيرد.
2-6-2- پروتکل ها و استانداردها
SOAP ساختاري براي تبادل پيامهاي درقالب XMLاست که بين سرويس هاي وب مبادله مي شود ومي تواند توسط پروتکل هاي انتقالي گوناگوني چون , FTP,SMTP, HTTPاستفاده شود.ساختار يک پيام SOAP داراي يک عنصر بصورت XMLبا عنوان پاکت بوده که دو عنصر فرزند دارد. عنصر اول، سربرگ شامل مشخصات امنيتي و انتقالي بوده و عنصر دوم



قیمت: تومان


پاسخ دهید