دانشگاه صنعتي اصفهان
دانشکده کشاورزي
بررسي اثر تنوع فصلي بر خصوصيات مورفوفيزيولوژيک و فعاليت آنتي اکسيداني برخي از گونههاي بومادران
پايان نامه کارشناسي ارشداصلاح نباتات
الهام زينلي
اساتيد راهنما
دکتر مهدي رحيم ملک
دکتر محمدرضا سبزعليان
1392
دانشگاه صنعتي اصفهان
دانشکده کشاورزي
پايان‌نامه‌ کارشناسي ارشد رشته‌ي مهندسي اصلاح نباتات خانم الهام زينلي
تحت عنوان
بررسي اثر تنوع فصلي بر خصوصيات مورفوفيزيولوژيک و فعاليت آنتي اکسيداني برخي از گونههاي بومادران
در تاريخ 30 /6 / 1392 توسط کميته تخصصي زير مورد بررسي و تصويب نهايي قرار گرفت.
1- استاد راهنماي اول پايان‌نامه دکتر مهدي رحيم ملک
2- استاد راهنماي دوم پايان‌نامه دکتر محمدرضا سبزعليان
3- استاد مشاور پايان‌نامه دکتر سيد اميرحسين گلي
4- استاد داور دکتر نعمت الله اعتمادي
5- استاد داور دکتر محمد حسين اهتمام

سرپرست تحصيلات تکميلي دانشکده دکتر جهانگير خواجه علي
تشکر و قدرداني:
حکمت انديش ، اگر نام کسي از قلم افتاد بدان که ز اقلام خدا، هيچ دريغ بر ما نيست
صبح دولت که شود کاتب مکتب، تو بخوان گر نباشد سخن نيک، فردوس برين برپا نيست
خداوندا تو را شاکرم که آنچه دارم را آميخته با مهر در سراسر لحظات زندگيام به من هديه دادي.
پدر و مادرم و خانواده ام را پشتيبانم قرار دادي.
اساتيد راهنمايم را به ياريم فرستادي جناب آقاي دکتر مهدي رحيم ملک
و جناب آقاي دکتر محمدرضا سبزعليان و از دانش استادم دکتر امير حسين گلي بهره ساختي.
و داورانم را صبور و عالم قرار دادي
جناب آقاي دکتر نعمت الله اعتمادي و جناب آقاي دکتر محمد حسين اهنمام
استادانم که از درياي معرفت و علم مرا شريک داشتههاي خود کردند.
جناب آقاي دکتر ميرلوحي، جناب آقاي دکتر ارزاني، جناب آقاي دکتر سعيدي، جناب آقاي دکتر طباطبايي، جناب آقاي دکتر مجني و جناب آقاي دکتر مجيدي.
و همزمان تکنسينهاي آزمايشگاه، جناب آقاي مهندس خزايي و جناب آقاي مهندس کيانمهر
به ياريم فرستادي.
در اين مسير از دوستانم ( خانمها مريم داودي، فاطمه معرفت پور، فاطمه رشيدي، شيما غريبي، مريم سلامي، مهناز زرگر و آقايان يوسف شرفي، محمد مهدي خدايي، مهدي اکبري و ساير همکلاسيهايم)
که در طول تحصيل و زمان گذراندن اين پايان نامه دوستي خود را در حقم تمام کردند…………
تورا سپاسگزارم
خدايا چنان کن سرانجام کار تو خشنود باشي و من رستگار
الهام زينلي
ماحصل آموخته هايم را تقديم مي کنم
به آنان که مهر آسماني شان آرام بخش آلام زميني ام است
به استوارترين تکيه گاهم، دستان پرمهر پدرم
به سبزترين نگاه زندگيم، چشمان سبز مادرم
به خواهرم
و برادرانم
که هرچه آموختم در مکتب عشق شما آموختم و هرچه بکوشم قطره اي از درياي بي کران مهربانيتان را سپاس نتوانم بگويم.
امروز هستي ام به اميد شماست و فردا کليد باغ بهشتم رضاي شما
را آوردي گران سنگ تر از اين ارزان نداشتم تا به خاک پايتان نثار کنم، باشد که حاصل تلاشم نسيم گونه غبار خستگيتان را بزدايد.
بوسه بر دستان پرمهرتان
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فهرست مطالبهشت
فهرست نموداريازده
فهرست جداول14
فهرست اشکالسيزده
چکيده1
فصل اول
مقدمه و بررسي منابع
1-1- اهميت و اهداف پژوهش14
1-2-گياه شناسي بومادران14
1-3-نياز اکولوژي14
1-4- روشهاي تکثير14
1-5- فنولوژي14
1-6- خواص دارويي14
1-6-1- موارد استفاده در طب سنتي14
1-6-2- موارد استفاده در طب جديد و صنايع غذايي14
1-7- موارد استفاده در فضاي سبز14
1-8- مهمترين ارقام وگونه هاي مورد استفاده در جهان14
1-9- اهميت بررسي تنوع فصلي14
1-10- ترکيبات فنوليک14
1-10-1- خواص بيولوژيک فنولهاي گياهي14
1-10-2- اثرات ضد سرطاني14
1-10-3-اثر ضدميکروبي14
1-11-استخراج ترکيبات فنوليک14
1-12-آنتي اکسيدانها و اهميت آنها14
1-12-1- طبقه بندي آنتي اکسيدان ها14
1-12-2- آنتي اکسيدانهاي موجود در غذا14
1-13- تأثير تنشهاي محيطي بر ميزان فعاليت آنزيمهاي آنتي اکسيدان14
1-14- تنش هاي اکسايشي و واکنش هاي گياه به آن14
1-15- اثر تنش دمايي بر نشت الکتروليت ها14
1-16- مطالعات انجام شده بر روي خواص دارويي بومادان تحت تنش و تنوع محيطي14
فصل دوم
مواد و روش ها
2-1- جمع آوري و کاشت نمونه هاي گياهي14
2-3- اجراي آزمايش و اندازه گيري صفات مورفولوژي14
2-5- عصاره گيري14
2-6- اندازه گيري کل ترکيبات فنوليک14
2-7- آزمون DPPH14
2-8-اندازه گيري ميزان پراکسيد هيدروژن(H2O2)14
2-9- مقدار مالون دي آلدهيد(MDA)14
2-10- اندازه گيري نشت الکتروليت14
2-11-تجزيه و تحليل هاي آماري14
فصل سوم
نتايج و بحث
3-1- ارزيابي صفات مورفولوژيک14
3-1-1- انتخاب گونه ها14
3-1-3- تجزيه و تحليل صفات زايشي14
3-2- اندازه گيري کل ترکيبات فنوليک14
3-2-1-شاخه و برگ14
3-2-2-گل14
3-3- اندازه گيري فعاليت آنتي اکسيداني14
3-2-1-شاخه و برگ14
3-2-2-گل14
3-4-اندازه گيري پارامترهاي فيزيولوژيک14
3-4-1- اندازه گيري ميزان پراکسيد هيدروژن(H2O2)14
3-4-2- اندازه گيري مقدار مالون دي آلدهيد(MDA)14
3-4-3- اندازه گيري نشت الکتروليت14
3-5-تجزيه خوشه اي14
3-5-1-فصل بهار14
3-5-2-فصل تابستان14
3-5-3-فصل پاييز14
3-5-4-فصل زمستان14
فصل چهارم
نتيجه گيري و پيشنهادات
4-1- نتيجه گيري کلي14
4-2-مطالعات مورفولوژيک14
4-3- بررسي ترکيبات فنوليک14
4-4- بررسي فعاليت آنتي اکسيداني14
4-5- بررسي پارامترهاي فيزيولوژيک14
4-2-پيشنهادات14
منابع14
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار 3-1- مقايسه ميانگين صفت ارتفاع در فصول مختلف14
نمودار 3-2- مقايسه ميانگين طول برگ در فصول مختلف14
نمودار 3-3- مقايسه ميانگين عرض برگ در فصول مختلف.14
نمودار 3-4- مقايسه ميانگين تعداد برگچه در برگ مرکب، در فصول مختلف.14
نمودار 3-5- مقايسه ميانگين صفت گسترش در فصول مختلف14
نمودار 3-6- مقايسه ميانگين صفت قطر گل در فصول مختلف14
نمودار 3-7- مقايسه ميانگين صفت تعداد گلچه در گل آذين در فصول مختلف.14
نمودار 3-8- مقايسه ميانگين صفت تعداد روز تاگلدهي در فصول مختلف14
نمودار 3-9- مقايسه ميانگين صفت تا 50% گلدهي در فصول مختلف14
نمودار 3-10- مقايسه ميانگين صفت تعداد رووز تا100%گلدهي در فصول مختلف14
نمودار 3-11- مقايسه ميانگين صفت تعداد گل در گل اذين اصلي در فصول مختلف14
نمودار 3-12- مقايسه ميانگين صفت تعداد گل در گل آذين فرعي در فصول مختلف14
نمودار 3-13- مقايسه ميانگين صفت ميزان فنول تام در فصول مختلف14
نمودار3-14- مقايسه BHTبا آنتي اکسيدان گونه هاي بومادران در فصل بهار.14
نمودار3-15- مقايسه BHTبا آنتي اکسيدان گونه هاي بومادران در فصل تابستان.14
نمودار3-16- مقايسه BHTبا آنتي اکسيدان گونه هاي بومادران در فصل پاييز.14
نمودار3-17- مقايسه BHTبا آنتي اکسيدان گونه هاي بومادران در فصل زمستان.14
نمودار3-16- ميزان Ic50 در فصول مختلف14
نمودار 3-17-ميزان پراکسيد هيدروژن14
نمودار 3-7-ميزان مالون دي آلدهيد.14
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول2-1- معرفي خصوصيات زمين مورد کشت.14
جدول 2-2- کد و مشخصات گونه هاي مورد استفاده در بررسي تنوع فصلي بومادران.14
جدول 3-1- تجزيه واريانس صفات مورد مطالعه14
جدول 3-2- تجزيه واريانس صفات مورد مطالعه14
جدول 3-3-مقايسه ميانگين صفات مورفولوژيک و فنولوژيک14
جدول 3-4-مقايسه ميانگين صفات مورفولوژيک و فنولوژيک به تفکيک فصل.14
جدول 3-5-مقايسه تجزيه واريانس اسانس، فنول تام و آنتي اکسيدان.14
جدول 3-6-مقايسه تجزيه واريانس فنول تام و آنتي اکسيدان گل.14
جدول 3-7-مقايسه ميانگين اسانس، فنول تام و آنتي اکسيدان14
جدول 3-8-مقايسه ميانگين فنول تام و آنتي اکسيدان به تفکيک فصل14
جدول 3-9-مقايسه تجزيه واريانس پراکسيد هيدروژن و مالون دي الدهيد14
جدول 3-10-مقايسه تجزيه واريانس پراکسيد هيدروژن و مالون دي الدهيد14
جدول 3-11-مقايسه ميانگين پراکسيد هيدروژن، مالون دي آلدهيد و نشت الکتروليت14
جدول 3-12-مقايسه ميانگين گروههاي حاصل از تجزيه خوشه اي در فصل بهار14
جدول 3-13-مقايسه ميانگين گروههاي حاصل از تجزيه خوشه اي در فصل تابستان14
جدول 3-14-مقايسه ميانگين گروههاي حاصل از تجزيه خوشه اي در فصل پاييز14
جدول 3-15-مقايسه ميانگين گروههاي حاصل از تجزيه خوشه اي در فصل زمستان.14

فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل3-1-دندروگرام فصل بهار براي صفات مورفولوژيکي.14
شکل3-2-دندروگرام فصل تابستان براي صفات مورفولوژيکي.14
شکل3-3-دندروگرام فصل پاييز براي صفات مورفولوژيکي.14
شکل3-4-دندروگرام فصل زمستان براي صفات مورفولوژيکي.14
چکيده
جنس بومادران Achillea يکي از مهمترين جنسهاي خانواده کاسني است و از جمله گياهان دارويي و زينتي مهم محسوب ميشود. تعداد گونههاي شناخته شده آن در دنيا به 150 ميرسد. اين جنس در ايران داراي 19 گونه علفي چند ساله ميباشد که اغلب معطر هستند. تنوع در رنگ، عادت رشد و مقاومت به انواع عوامل نامساعد محيطي باعث شده اين گياه در سالهاي اخير به عنوان يک گياه زينتي مورد توجه بسياري از پرورشدهندگان قرار گيرد. شرايط آب و هوايي بر کيفيت و کميّت ترکيبات موثره گياهان دارويي اثر ميگذارد وتعيين فصل مناسب، جهت برداشت آنها باعث بالا رفتن عملکرد ميشود. نظر به اين امر بررسي تنوع فصلي بر روي ترکيبات مادهي موثره گياهان دارويي حائز اهميت است. از اين رو ده ژنوتيپ از شش گونه بومادران (millefolim .A، A. filipendulina، A. tenufolia، A. nobilis، aucherii .A، A. pachycephala)، در قالب يک طرح اسپليت پلات بر پايه بلوک هاي کامل تصادفي با 3 تکرار کاشته شد. يادداشت برداريها از صفات مختلف در مراحل مختلف رشدي گياه طي هر فصل انجام شد و از لحاظ ميزان فنول تام و ظرفيت آنتي اکسيداني آن در فصول مختلف و خصوصيات مورفوفيزيولوژيک مورد مطالعه قرار گرفتند. عصاره الکلي از شاخه، برگ و گل در فصول مختلف از ژنوتيپها گرفته شد سپس ميزان فنل تام با استفاده از معرف فولين-سيوکالتيو و روش اسپکتوفتومتري اندازه گيري شد. ظرفيت آنتي اکسيداني با استفاده از مدل DPPH و شاخص Ic50ارزيابي شد. همچنين تجمع ميزان پراکسيد هيدروژن (H2O2) و مالون دي آلدهيد (MDA)، مقدار نشت الکتروليتهادر فصل زمستان بررسي شد. نتايج اين آزمايش نشان داد، تجزيه واريانس تنوع بسيار معنيداري (P < 0/01) بين ژنوتيپ و فصول مختلف براي صفات مورفولوژيک نشان داد ژنوتيپ AmlitR از گونه A. millefolium به دليل داشتن ويژگي گلدهي زودرس و گلهاي زيبا به عنوان گياه زينتي در بهار و تابستان معرفي شد. گونه A. nobilis به دليل مقاومت بالا در فصول سرد به عنوان جايگزين اين ژنوتيپ در فصول سرد سال شناخته شد. نتايج تجزيه واريانس تنوع بسيار معنيداري (P < 0/01) بين ژنوتيپهاي مورد مطالعه براي درصد اسانس، ميزان فنول تام و اثر آنتي اکسيداني (IC50) نشان دادند. بهترين فصل براي بدست آوردن بيشترين فنول تام در بهار و ظرفيت آنتي اکسيداني در تابستان بود. به طوريکه در بين ژنوتيپها عملکرد مادهي موثره بسته به گونه و فصل برداشت کاملاَ متفاوت بود. نتايج تجزيه واريانس، تنوع بسيار معنيداري (P < 0/01) بين ژنوتيپهاي مورد مطالعه براي ميزان مالون ديآلدهيد (MDA) و پراکسيد هيدروژن (H2O2) نشان داد. با توجه به نتايج بهدست آمده از ميزان تجمع پراکسيد هيدروژن (H2O2)، ژنوتيپ At31 از گونه A. tenuifoliaبه عنوان گونه حساس به سرما و Amuk از گونه A. millefolium به عنوان گونه متحمل به سرما شناخته شد. همچنين نتايج حاصل از مقدار مالون دي آلدهيد (MDA) نشان داد که Ap71 گونه حساس و Amuk از گونه A. millefolium به عنوان گونه متحمل به سرما شناسايي شدند. اندازه گيري مقدار نشت الکتروليتها نشان داد که بيشترين ميزان نشت در گونه A. tenuifoliaو کمترين در گونه nobilis .A بود. اين نتايج نشان ميدهد که گونههاي nobilis .A و aucherii .A شدت خسارت وارد شده به غشاي سلولي را در نقطه پايينتري نگه ميدارند و نسبت به ژنوتيپهاي ديگر مقاومتر هستند.
واژههاي کليدي :بومادران، تنوع فصلي، فنول تام، آنتي اکسيداني(IC50)، نشت الکتروليتها

فصل اول
مقدمه و بررسي منابع
1-1- اهميت و اهداف پژوهش
ايران داراي منابع با ارزشي از گياهان دارويي و زينتي ميباشد. چنين تنوعي براي اصلاح گياهان از اهميت بالايي برخوردار است. نظر به اهميت و کاربرد مختلف گياهان دارويي، امروزه پژوهشهاي بسياري از محققان علوم گياهي معطوف به جنبههاي مختلف کاربردي اين گياهان شده است. متأسفانه سالانه مبالغ زيادي ارز صرف خريد مواد صنعتي و دارويي ميگردد که بيشتر منشاء گياهي داشته و يا در داخل کشور قابل استحصال است. با توجه به درصد کم مواد مؤثره در گياهان دارويي و نياز براي دستيابي به گونههاي با ارزش دارويي، زينتي و نادر ميتوان ضمن سازگار کردن گونهها، افزايش کاربري زينتي وهمچنين معرفي اين گونهها در عرصههاي زراعي، بهترين فصل برداشت براي بالابردن ماده مؤثره آن را شناسايي کرد. در کشور ايران طي چند دهه اخير عمده مطالعات در زمينه حفظ و بهره برداري از ژرم پلاسم گياهان زراعي و باغي بوده و توجه اندکي به گياهان دارويي و زينتي مبذول شده است. همچنين عمده تحقيقات انجام شده در بخش گياهان دارويي به شناسايي و جداسازي ترکيبات اسانسها اختصاص داشته و مطالعات محدودي در زمينه بررسي تنوع فصلي بر روي مواد مؤثره اين گياهان صورت پذيرفته است.
گياه بومادران يکي از گياهان مهم دارويي ميباشد. جنس Achillea متعلق به خانواده آستراسه (Asteraceae) است و از جمله گياهان مهم دارويي و زينتي محسوب ميشود. تعداد گونههاي شناخته شده بومادران در دنيا به 150 گونه ميرسد. اين جنس در ايران داراي 19 گونه علفي چند ساله ميباشد که اغلب معطر هستند. پراکندگي گونهها در اروپا، آسيا و شمال آمريکا است. ژنوتيپها در ايران گسترش وسيعي داشته و در مناطق مختلف کشور با الگوهاي مختلف آب و هوايي ميرويند. اين گياه علاوه بر اينکه به عنوان يک گياه دارويي مهم در جهان مطرح ميباشد، از سويي به عنوان گياه زينتي در فضاي سبز بکار رفته و در برخي مناطق دنيا از جمله آمريکا و اروپا از گلها بريده و شاخه خشک آن استفاده ميشود. از اهداف مهم اصلاحي در بومادران بالا بردن ارزش دارويي و کاربرد زينتي آن است و به همين منظور پايداري آن در محيط باعث افزايش کارايي زينتي آن ميباشد. با توجه به مطالب ذکر شده مطالعه حاضر در گياه بومادران بر مبناي اهداف زير صورت گرفت:
1-بررسي خصوصيات مورفولوژيک و بيوشيميايي، ژنوتيپ هاي متعلق به شش گونه بومادران در فصول مختلف.
2-تعيين گونه اي که داراي ماده موثره بيشتراز لحاظ دارويي دارا باشد.
3-انتخاب مقاوم ترين و حساس ترين ژنوتيپ به گرما و سرما.
4-پيدا کردن بهترين فصل برداشت به منظور بالا بردن کيفيت گياه دارويي.
1-2-گياه شناسي بومادران
بومادران از نظر گياهشناسي داراي طبقه بندي، رده دولپه ايها(Dicotyledonae)، زير رده پيوسته گلبرگان(Metachlamydeae)، راسته(Asterales)، تيره کاسني(Compositeae=Asteraceae)، طايفه(Anthemideae) و جنس( (Achilleaاست. جنس بومادران يکي از مهمترين جنسهاي اين خانواده است]10، 11 و 36[ و از جمله گياهان دارويي و زينتي مهم محسوب ميشود. تعداد گونههاي شناخته شده در دنيا به 150 ميرسد. اين جنس در ايران داراي 19 گونه علفي چند ساله ميباشد که اغلب معطر هستند]10 و 14[. پراکندگي گونهها در مناطق اروپا، نواحي معتدل آسيا و نواحي شمال آمريکا متمرکز شده است]95[. نام Achillea از نام Achillis خداي آهن و قهرمان داستان هومر گرفته شده است]26 و 94[. اين جنس داراي گياهان علفي، چندساله، اغلب پوشيده از کرک، داراي ريزوم سخت، بيخ ساقه غالبا ضخيم چوبي شونده هستند ]1 و 11[. اين گياه خيلي زود در مراتع و چراگاهها مخلوط با ساير علفها ميرويد ]1[. برگها متناوب، بدون تقسيم يا داراي 3 تا 4 بار تقسيم بخش شانهاي عميق اند ]11[. البته گونه ها و زير گونه ها از لحاظ شکل برگ ها تفاوت هايي را نشان مي دهند. برگ ها پوشيده از کرک ميباشند ]11[.کپهها کوچک تا متوسط، اغلب داراي دمگل دراز و گاهي فاقد آن، منفرد و يا غالبا مجتمع و به صورت گلآذين ديهيم هستند. گريبان پهن دراز استوانه، نيمه کروي و داراي رديف معدودي از برگکها است. برگکها داراي حاشيه شفاف، پهن يا باريک و يا فاقد حاشيهاند. گلها سفيد، زرد، صورتي و گلهاي حاشيه اي نهنج شعاعي، هرمافروديت1، در انتها داراي 5 لبه يا دندانه منظم و لولهاي کم و بيش فشرده است. فندقهها تخم مرغي فشرده، صاف، فاقد بال و کرکاند ]1 و 11[. ارتفاع اين گياه بر حسب گونه از 15 تا 150 سانتي متر متفاوت است ]1 و 11[. نوزده گونه از اين گياه در ايران گزارش شده است ولي همهي گونهها به خوبي شناخته نشدهاند ]10 و 11[. دو گونهA. millefolium، A. santolina در ايران فراوانتر ميباشند. ژنوتيپهاي بومادران در ايران گسترش وسيعي دارند و در دامنه البرز، اطراف دماوند، قسمتهاي شمالي اوشان در اشتران کوه و تبريز ميرويند ]10 و 11[. تعداد کروموزوم پايه در بومادران 9X= ميباشد و پليپلوييدي در آن رخ ميدهد ]12[.
1-3-نياز اکولوژي
گونههاي بومادران علي رغم تفاوتهايي که در شکل ظاهري با هم دارند، نيازهاي مشابهي براي رشد و گلدهي دارند ]1 و 11[. بومادران گياهي روز بلند است که مناسب ترين دما براي رشد و گلدهي آن 18 تا 26 درجه سانتي گراد است. همه گونههاي بومادران براي رشد کامل به مکاني کاملا آفتاب گير نياز دارند. همچنين اين گياه به غرقابي بودن خاک بسيار حساس است و به خاک خشک و با زهکشي کامل و مناسب نياز دارد ]1 و 11[ . گونه هاي A. ptarmica و A. ageratum رطوبت بيشتري را نسبت به گونههاي ديگر تحمل ميکنند. آبياري متوسط و تنش ملايم موجب افزايش عملکرد گل و درصد اسانس در گونه A. millefolium گرديده است ]7[. گونه هاي بومادران بر حسب رقم به سرما، خشکي، شوري و کمبود مواد غذايي مقاومند. همچنين در گستره وسيعي از خاک ها با pH متفاوت قابل کشت و پرورش هستند ]1[. تنش ملايم در گونه A. tenuifolia Lam سبب افزايش ترکيبات فنوليک و آنتي اکسيداني ميشود]8[.
1-4- روشهاي تکثير
تکثير اين گياه به دليل تنوع ارقام به روشهاي گوناگون انجام ميشود ولي به طور عمده اين گياه از طريق کشت بذر و تقسيم بوته تکثير ميشود]11[. تکثير توسط بذر به دو روش مستقيم و غيرمستقيم صورت ميگيرد. در کشت مستقيم بذور، در رديفهايي به فاصله 40 تا 50 سانتي متر در زمين اصلي کشت ميشود. براي هر هکتار زمين به 3-2 کيلوگرم بذر نياز است و زمان مناسب کشت اواخر تابستان تا اوايل پاييز ميباشد. در روش غير مستقيم بذور را در اوايل بهار در خزانه هواي آزاد در رديفهايي به فاصله 5 تا 20 سانتي متر کشت ميشود. پس از آبياري و وجين علف هرز در سطح خزانه، اوايل پاييز ميتوان نشاها را به زمين اصلي منتقل کرد. فاصله رديفها در زمين اصلي 60 سانتي متر و فاصله دو بوته در طول رديف 25 تا 30 سانتي متر است. بذرهاي اين گياه براي جوانه زني به نور نياز دارند بنابر اين بذرها نبايد با خاک پوشيده شوند. درجه حرارت مناسب، جوانه زني اين بذرها 18 تا 21 درجه سانتي گراد است]11[. اگر هدف از کشت اين گياه، توليد گل شاخه بريده باشد، بهترين روش تکثير استفاده از ريزوم و تقسيم بوته ميباشد. تقسيم بوته در اوايل بهار يا بعد از گلدهي گياه انجام ميشود. در اين روش هر گياه را به 2 تا 4 بوته تقسيم، در رديف هايي به فاصله 60 سانتي متر و فاصله دو بوته 25 تا 30 سانتي متر کشت ميشوند. استفاده از تقسيم بوته علاوه بر تکثير گياه به منظور حفظ قدرت رشد پايه هم انجام ميشود. به عنوان مثال گونه A.clypeolata داراي زندگي کوتاهي است، بنابراين بايستي هر ساله اين گياه براي حفظ پايه تقسيم شود. بيشتر گونههاي Achillea همچنين از طريق قلمه تکثير ميشوند]11[. A. ptarmica داراي گلهاي به رنگ سفيد و نحوه تکثير آن با بذر و تقسيم بوته انجام ميشود. از گونههاي استفاده در فضاي سبز ميتوان A. fanal، A. anthea که با بذر و تقسيم بوته تکثير ميشود]11[.
1-5- فنولوژي
بذر گياه بومادران در اواخر زمستان (اسفند ماه) شروع به جوانه زني ميکند و رشد اندامهاي رويشي در اسفند ماه شروع ميشود و تا اواخر بهار نيز ادامه مييابد. گلدهي گياه در خرداد ماه آغاز و تا تابستان ادامه دارد. رسيدن بذور از تير ماه شروع ميشود و تا آذر ماه نيز ادامه مييابد. خشکي و ريزش پاييزه برگ ها از آذر ماه شروع ميشود. رشد اندامهاي رويشي در اسفند ماه مجدداً آغاز ميشود. کشت نشاء بومادران در فروردين ماه صورت ميگيرد، البته تفاوتهاي بسيار زيادي بين گونههاي مختلف به لحاظ فنولوژيک وجود دارد ]34[.
1-6- خواص دارويي
اين گياه به علت دارا بودن ترکيبات مؤثره که خواص دارويي دارند از گذشته ها تا کنون مصارف دارويي متعددي دارد
1-6-1- موارد استفاده در طب سنتي
استفاده از خواص دارويي گياه بومادران بيشينه تاريخي دارد. در کتاب ايلياد و اديسه هومر گياه بومادران به عنوان گياهي که در درمان خونريزي نقش مهمي را ايفا ميکند، نام برده شده است]12[. در قرون گذشته از اين گياه براي بند آوردن خونريزيهاي بيني، اختلالات قاعدگي، بيخوابي، اختلالات بينايي، وجود خون در ادرار، دفع سنگ کليه و غيره استفاده ميشد؛ علاوه بر آن تب بر و ضد نفخ هست]6 و 12[. اشکال قابل مصرف اين گياه عبارتند از: گياه خشک شده، عصاره، مايع، پماد و اسانس]26 و 94[.
1-6-2- موارد استفاده در طب جديد و صنايع غذايي
يافتههاي جديد طبي موارد استفاده سنتي را تأييد مينمايد]26 و 27[. بر اساس گزارشات جديد، بومادران از فعاليت الستاز نوتروفيلي که به عنوان يک آنزيم پروتئاز در فرآيندهاي التهابي نقش دارد جلوگيري مينمايد. به عبارت ديگر اين گياه ميتواند نقش مهمي در جلوگيري از التهاب داشته باشد. امروزه از اين گياه به عنوان افزودني دارويي در داروهاي مؤثر در درمان زخم ها و التهابات پوستي استفاده ميشود]26 و 27[. يکي ديگر از کاربردهاي اين گياه دارويي در صنايع غذايي به خصوص در توليد مخلوطهاي دارويي چايي]26[ و توليد روغن هاي دارويي]55[ از بذر برخي گونههاي اين گياه ميباشد. تجزيه و تحليل چهل نمونه تجاري بومادران نشان داده است که درصد ترکيبات فنولي در اين گياه بسيار بالاست. بومادران به طور متوسط حاوي 6/0% فلاونوئيد و 48/1 % اسيدهاي فنولي است. نظر به وجود ساختار قطبي ترکيبات فنولي حلاليت آنها در آب و الکل بالا بوده و به راحتي در آب و الکل حل ميشوند. لذا ميتوانند به عنوان افزودني چايي مورد استفاده قرار گيرند]26[. علاوه بر اين گزارشات مختلفي در رابطه با فعاليت هاي ضداسپاسم2 و التهاب در قسمتهاي مختلف دستگاه گوارش از اين گياه گزارش شده است. يزدانپرست و همکاران]112[ از گونه A. santolina که در ايران به فراواني يافت ميشود؛ براي درمان ديابت از طريق تأثير عصاره آن روي پارامترهاي اکسيداتيو لوزالمعده استفاده نمودند. همچنين حضور ترکيبات سينئول3، برنئول4، کامفور5 و ترکيب آلفا پينين6 با غلظت بالا در گونهA. bibersteinii گزارش شده است که اين ترکيبات ويژگيهاي آنتياکسيداني، ضد التهابي و ضدآپوپتوزي دارند]44[. گونه A. nobilisفعاليت قوي در جلوگيري از تکثير سلولهاي سرطان سينه رده MCF7 از خود نشان ميدهد]112[.
1-7- موارد استفاده در فضاي سبز
فضاي سبز به عنوان جزء ضروري و مهم شهرها نقش اساسي در بهبود و کيفيت زيستي شهرها داشته و کمبود آن ميتواند سبب ايجاد اختلال جدي در حيات شهرها شود. اين مسأله خصوصا در شهرهاي بزرگ و صنعتي از اهميت بيشتري برخوردار است. زينت شهرها و مطلوب بودن آنها براي زيست مديون زيبايي آفريني فضاي سبز در شکلهاي متنوع آن است، فضاي سبز متکي به درختچهها، بوتهها و گياهان پوششي يکي از مهم ترين و اثر بخش ترين شکلهاي فضاي شهري است که از پايداري مناسبي برخوردار است مهمترين اثرهاي اين گياهان در فضاي سبز شهري تعديل دما، افزايش رطوبت نسبي، کنترل باد، جذب گردو غبار و تلطيف هوا، کاهش آلودگي صوتي،توليد اکسيژن و جذب دياکسيدکربن و ساير آلايندههاي گازي و هم چنين زيبايي آفريني ميباشد. گياهان پايا با هزينه کم نگهداري و با حفظ برگهاي خود در تمام طول سال، نقش مؤثرتري در جذب آلاينده هايي از قبيل سرب، دياکسيدگوگرد و اکسيد هاي نيتروژن و نيز کاهش آلودگي صوتي ايفا ميکنند. گونههاي مختلف بومادران به عنوان گياهان کم توقع ميتوانند در فضاي سبز مناطق خشک مورد استفاده قرار گيرند. تنوع در رنگ، عادت رشد و مقاومت به انواع عوامل نامساعد محيطي باعث شده اين گياه در سالهاي اخير به عنوان يک گياه زينتي، مورد توجه بسياري از پرورشدهندگان گياهان زينتي قرار گيرد، به طوري که بعضي از کشورهاي اروپايي و آمريکا از اين گياه براي تهيه گل شاخه بريده و گل خشک استفاده ميکند. بعضي از رقمهاي اين گياه به خاطر عادت رشد خزنده به عنوان گياه پوششي استفاده ميشوند. همچنين تنوع رنگ در گلهاي اين گياه باعث شده که از اين گياه در فضاي سبز استفاده شود.
1-8- مهمترين ارقام وگونههاي مورد استفاده در جهان
الف) رقم معروف به Coronation Gold که هيبريدي از A.filipendulina× A.clypeolata ميباشد. گونه A.clypeolataبا 2n=2x=18به عنوان والد نر و گونه A. filipendulina با 2n=2x=18 استفاده ميشود.گلهاي زرد و طلايي اين گونه از اواسط تابستان تا اوايل پاييز ظاهر ميشوند. ساقه گل دهنده اين گياه حدود 90-70 سانتيمتر ارتفاع دارد. بر اين اساس از اين گياه به عنوان گل شاخه بريده استفاده ميشود. عمر ماندگاري اين گلها در دماي اتاق حدود 6 تا 7 روز ميباشد.
ب) رقم Moonshine هيبريدي است که از تلاقي دو گونه A. filipenduli × A. taygeta حاصل شده است. گونه A. taygeta با 2n=2x=18 به عنوان والد و گونه A. filipenduli با 2n=2x=18 استفاده ميشود. اين رقم داراي گلهاي



قیمت: تومان


پاسخ دهید