دانشکده كشاورزي
گروه آموزشي مديريت كشاورزي
پاياننامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد ((M.Sc.
رشته: مديريت گرايش كشاورزي
عنوان:
تعيين درجه توسعه يافتگي نواحي روستايي شهرستان رودبار
استاد راهنما:
مهندس احمد رضا بريموندي
استاد مشاور:
مهندس فتح ا… کشاورز
نگارش:
ميلاد رحيمي پيربستي
نيمسال تحصيلي
زمستان 1392
سپاسگذاري
به پايان رسيدن تحقيق حاضر پس از لطف و عنايت خداوند منان، مرهون ياري انديشمنداني است که دوستانه در راستاي تحقق پژوهش حاضر ياري رساندند. از اين رو ذکر نامشان را نه به جبران زحمات بيشائبهشان بلکه اظهار مراتب قدرشناسيام از آن بزرگواران برخود واجب ميدانم.
نهايت سپاسم نثار
انجام اين تحقيق بدون ياري استاد گرامي جناب آقاي مهندس بريموندي و مشاورت استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر كشاورز، امري دشوار بود که از زحمات بيشائبه آنان سپاسگذارم.
همچنين از اساتيد محترم داور و دستاندرکاران دانشکده کشاورزي قدرداني مينمايم.
از همکاري صميمانه تمامي کارکنان فرمانداري شهرستان رودبار و به خصوص جناب آقاي مهندس اسماعيلي و تمامي دهياران شهرستان رودبار، کمال تشکر را دارم و براي همه آنان توفيق روزافزون الهي را آرزومندم.
تقديم به خانواده عزيزم
و
همه کساني که در راستاي خلاقيت و نوآوري گام مي نهند،
ياد مي گيرند،
يادآور مي شوند،
و مي آموزانند.
چکيده
هدف اين تحقيق توصيفي- پيمايشي، تعيين درجه توسعه يافتگي نواحي روستايي شهرستان رودبار مي باشد. براي تحقق اين هدف شاخصهاي توسعه در بعد آموزشي و فرهنگي (شامل چهار شاخص)، بهداشتي و درماني (شامل ده شاخص)، ارتباطي (شامل شش شاخص)، خدماتي و رفاهي (شامل سيزده شاخص) و زيربنايي (شامل هشت شاخص) تدوين و بررسي گرديد. جامعه آماري اين پژوهش شامل کليه روستاهاي شهرستان رودبار (167N=) بود که تمامي اين تعداد مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. تجزيه و تحليل داده ها با استفاد از نرم افزارهاي SPSS 19 و Excel 2013 براي تکنيک تاپسيس در سطح آمار استنباطي صورت گرفت. رتبه بندي توسعه يافتگي روستاها در دو بعد زماني سالهاي 1385 و 1392 با تکنيک تاپسيس محاسبه گرديد. نتايج رتبه بندي کل در سال 1385 نشان داد که رتبه اول را بخش عمارلو، رتبه دوم را بخش خورگام، رتبه سوم را بخش مرکزي و در نهايت رتبه چهارم يا رتبه آخر را بخش رحمت آباد و بلوکات دارد و به ترتيب روستاهاي کليشم، پشته کلاه و دشتويل رتبههاي اول تا سوم را دارند و نتايج رتبه بندي کل در سال 1392 نشان ميدهد که، رتبه اول را بخش عمارلو، رتبه دوم را بخش مرکزي، رتبه سوم را بخش خورگام و در نهايت رتبه آخر را بخش رحمت آباد و بلوکات دارد و به ترتيب روستاهاي کليشم، دشتويل و پشتهکلاه رتبه هاي اول تا سوم را دارند. در خاتمه پيشنهادهاي براي بهبود سطح توسعه يافتگي روستاهاي شهرستان رودبار ارايه شده است.
واژههاي کليدي: روستا، توسعه، توسعهروستايي، برنامهريزي، برنامهريزي روستايي، شاخص
فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکيده
فصل اول: کليات تحقيق
1-1- مقدمه2
1-2- بيان مسئله3
1-3- اهميت و ضرورت تحقيق4
1- 4 – اهداف تحقيق5
1- 5 – سوالات تحقيق6
1-6- محدوده تحقيق6
1-6-1- محدوده زماني6
1-6-2- محدوده مکاني6
1-6-3- محدوده موضوعي6
1-7- محدوديت تحقيق6
1-8- واژه هاي کليدي7
فصل دوم: ادبيات تحقيق
2-1- مقدمه10
2-2- بخش اول: تعاريف و مفاهيم توسعه روستايي10
2-2-1- توسعه10
2-2-2- توسعه روستايي13
فهرست مطالب
عنوانصفحه
2-2-3- تعريف روستا15
2-2-4- خصلت هاي جامعه روستايي19
2-2-5- توسعه پايدار روستايي21
2-2-6- توسعه همه جانبه روستايي21
2-2-6-1- پيش شرط هاي لازم جهت توسعه همه جانبه روستايي22
2-2-6-2- ويژگيهاي توسعه همه جانبه روستايي از نظر متفکران جهان سوم22
2-2-6-3- انتقاد برديدگاه توسعه يکپارچه روستايي23
2-2-7- عمران روستايي23
2-3- بخش دوم: اهميت بخش روستايي24
2-3-1- اهميت و جايگاه بخش روستايي در فرآيند توسعه24
2-3-2- جايگاه و اهميت بخش روستايي از نظر اقتصادي25
2-3-3- اهميت بخش روستايي به عنوان توليدکننده مواد غذايي25
2-3-4- اهميت بخش کشاورزي در توليد مواد اوليه مورد نياز بخش صنعت26
2-3-5- اهداف توسعه روستايي27
2-3-6- برنامهريزي روستايي27
2-3-7- اجزاي توسعه روستايي28
2-3-8- مفهوم برنامهريزي29
2-3-9- انواع برنامه هاي توسعه روستايي30
2-3-9-1- تقسيم برنامه از نظر ماهيت موضوع30
فهرست مطالب
عنوانصفحه
2-3-9-2- تقسيم برنامه ها از نظر هدف30
2-3-9-3- تقسيم برنامه از نظر طول اجراي برنامه30
2-4- بخش سوم: پيش نگاشتهها32
2-5- بخش چهارم: چهارچوب نظري37
شکل 2-1- چهارچوب نظري تحقيق38
فصل سوم: روش شناسي تحقيق
3-1- مقدمه40
3-2- محدوده مورد مطالعه40
3-2-1- موقعيت جغرافيايي40
3-2-1-1- شهرستان رودبار از نظر تقسيمات کشوري41
3-2-2- ويژگي هاي جمعيتي42
3-2-3- توپوگرافي44
3-2-4- اقليم45
3-3- روش تحقيق46
3-4- جامعه آماري و حجم نمونه46
3-5- شاخص هاي تحقيق46
3-6- فرضيه هاي تحقيق47
3-7- روش گردآوري داده ها47
3-8- روش تجزيه وتحليل داده ها:48
فهرست مطالب
عنوانصفحه
3-8-1- تاپسيس:48
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده ها
4-1- مقدمه52
4-2- رتبه بندي بخش هاي شهرستان رودبار سال 138553
4-2- رتبه بندي بخشهاي شهرستان رودبار براساس هر يک از شاخص هاي 5 گانه سال 138553
4-2- رتبه بندي بخش هاي شهرستان رودبار براساس هر يک از شاخص هاي 5 گانه سال 138554
4-3- رتبه بندي بخش هاي شهرستان رودبار سال 139255
4-4- رتبه بندي بخش هاي شهرستان رودبار براساس هر يک از شاخص هاي 5 گانه سال 139256
4-5- رتبه بندي دهستان هاي شهرستان رودبار در سال 138557
4-6- رتبه‌بندي دهستان‌ها بر اساس هر يک از شاخص‌هاي 5 گانه در سال 138559
4-7- رتبه‌بندي دهستان‌ها براساس روش تاپسيس در سال 139259
4-8- رتبه‌بندي دهستان‌ها بر اساس هر يک از شاخص‌هاي 5 گانه در سال 139261
4-9- رتبه بندي روستاهاي دهستان بلوکات در سال 138562
4-10- رتبه بندي روستاهاي دهستان دشتويل در سال 138563
4-11- رتبه بندي روستاهاي دهستان رحمت آباد در سال 138565
4-13- رتبه بندي روستاهاي دهستان کليشم در سال 138569
4-14- رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد جنوبي در سال 138570
4-15- رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد شمالي در سال 138571
4-16- رتبه بندي روستاهاي دهستان کلشتر در سال 138572
فهرست مطالب
عنوانصفحه
4-17- رتبه بندي روستاهاي دهستان خورگام در سال 138574
4-18- رتبه بندي روستاهاي دهستان دلفک در سال 138577
4-19- رتبه بندي روستاهاي دهستان بلوکات در سال 139278
4-20- رتبه بندي روستاهاي دهستان دشتويل در سال 139279
4-21- رتبه بندي روستاهاي دهستان رحمت آباد در سال139281
4-22- رتبه بندي روستاهاي دهستان جيرنده در سال 139283
4-23- رتبه بندي روستاهاي دهستان کليشم در سال 139285
4-24- رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد جنوبي در سال 139286
4-25- رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد شمالي در سال 139287
4-26- رتبه بندي روستاهاي دهستان کلشتر در سال 139288
4-27- رتبه بندي روستاهاي دهستان خورگام در سال 138590
4-28- رتبه بندي روستاهاي دهستان دلفک در سال 139292
فصل پنجم: بحث، نتيجه گيري و پيشنهاد
5-1 خلاصه94
يافته هاي تحقيق95
5-2- رتبه بندي بخش ها95
5-3- سال 1392 و تغييرات نسبت به سال 138595
5-4- رتبه بندي دهستان ها در سال 85 و 9296
5-4-1- دهستان کليشم 8596
فهرست مطالب
عنوانصفحه
5-4-2- دهستان کليشم 9296
5-4-3- دهستان کلشتردر سال 8596
5-4-4- دهستان کلشتر در سال 9297
5-4-5- دهستان دلفک در سال 8597
5-4-6- دهستان دلفک در سال 9297
5-4-7- دهستان رحمت آباد در سال 8598
5-4-8- دهستان رحمت آباد در سال 9298
5-4-9- دهستان جيرنده در سال 8598
5-4-10- دهستان جيرنده در سال 9298
5-4-11- دهستان خورگام در سال 8599
5-4-12- دهستان خورگام در سال 9299
5-4-13- دهستان رستم آباد شمالي در سال 8599
5-4-14- دهستان رستم آباد شمالي در سال 9299
5-4-15- دهستان رستم آباد جنوبي در سال 85100
5-4-16- دهستان رستم آباد جنوبي در سال 92100
5-4-17- دهستان بلوکات در سال 85100
5-4-18- دهستان بلوکات در سال 92100
5-4-19- دهستان دشتويل در سال 85100
5-4-20- دهستان دشتويل در سال 92101
فهرست مطالب
عنوانصفحه
5-5- رتبه بندي روستاهاي هر دهستان و مقايسه آنها101
5-5-1- دهستان بلوکات101
5-5-2- دهستان دشتويل101
5-5-3- دهستان رحمت آباد102
5-5-4- دهستان جيرنده102
5-5-5- دهستان کليشم103
5-5-6- دهستان رستم آباد جنوبي104
5-5-7- دهستان رستم آباد شمالي104
5-5-8- دهستان کلشتر104
5-5-9- دهستان خورگام105
5-5-10- دهستان دلفک105
منابع و ماخذ107
پيوست ها118
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول 3-1- تقسيمات شهرستان رودبار براساس تقسيمات كشوري42
جدول شماره 3-2- جمعيت نقاط شهري و روستايي شهرستان رودبار 138542
جدول 3-3- جمعيت و خانوار دهستان هاي شهرستان رودبار بر حسب تقسيمات کشوري 138543
جدول 4-1- رتبه‌بندي بخش‌ها بر اساس روش تاپسيس در سال 138553
جدول 4-2- رتبه‌بندي بخش‌ها براساس هر يک از شاخص‌هاي 5 گانه در سال 138554
جدول 4-3- رتبه‌بندي بخش‌ها براساس روش تاپسيس در سال 92:55
جدول 4-4- رتبه‌بندي بخش‌ها براساس هر يک از شاخص‌هاي 5 گانه در سال 1392:57
جدول 4-5- رتبه بندي دهستان‌ها براساس روش تاپسيس در سال 138558
جدول 4-6- رتبه‌بندي دهستان‌ها براساس هر يک از شاخص‌هاي 5 گانه در سال 138559
جدول 4-7- رتبه‌بندي دهستان‌ها بر اساس روش تاپسيس در سال 139260
جدول 4-8- رتبه‌بندي دهستان‌ها بر اساس هر يک از شاخص‌هاي 5 گانه در سال 139261
جدول 4-9: رتبه بندي روستاهاي دهستان بلوکات سال 138562
جدول 4-10- رتبهبندي روستاهاي دهستان دشتويل سال 138563
جدول 4-11: رتبه بندي روستاهاي دهستان رحمت آباد سال 138565
جدول 4-12- رتبه بندي روستاهاي دهستان جيرنده سال 138567
جدول 4-13- رتبه بندي روستاهاي دهستان کليشم سال 138569
جدول 4-14: رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد جنوبي سال 138570
جدول 4-15- رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد شمالي سال 138571
جدول 4-15- رتبه بندي روستاهاي دهستان کلشتر سال 138573
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول4-17- رتبه بندي روستاهاي دهستان خورگام سال 138574
جدول 4-18- رتبه بندي روستاهاي دهستان دلفک سال 138577
جدول 4-19- رتبه بندي روستاهاي دهستان بلوکات در سال 139278
جدول 4-20- رتبه بندي روستاهاي دهستان دشتويل سال 139279
جدول 4-21- رتبه بندي روستاهاي دهستان رحمت آباد سال 139281
جدول 4-22- رتبه بندي روستاهاي دهستان جيرنده سال 139283
جدول 4-23- رتبه بندي روستاهاي دهستان کليشم سال 139285
جدول4-24: رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد جنوبي سال 139286
جدول 4-25- رتبه بندي روستاهاي دهستان رستم آباد شمالي سال 139287
جدول 4-26- رتبه بندي روستاهاي دهستان کلشتر سال 139288
جدول 4-27- رتبه بندي روستاهاي دهستان خورگام سال 139290
جدول 4-28- رتبه بندي روستاهاي دهستان دلفک سال 139292
فهرست شکلها
عنوانصفحه
شکل 3-1- نقشه استان گيلان41
شکل 3-2- نقشه شهرستان رودبار41
شکل 3-1- درصد جمعيت شهري و روستايي شهرستان رودبار43
شکل 4-1- نمره تاپسيس بخش هاي شهرستان رودبار در سال 138553
شکل 4-2- ميانگين هر يک از شاخص‌هاي 5 گانه در سال 138555
شکل 4-3- نمره تاپسيس بخش هاي شهرستان رودبار سال139256
شکل 4-4- ميانگين هر يک از شاخص هاي 5 گانه در سال 139257
شکل 4-5- نمره تاپسيس دهستان هاي شهرستان رودبار سال 138558
شکل 4-6- نمره تاپسيس دهستان هاي شهرستان رودبار در سال 139260
شکل 4-8- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان بلوکات سال 138564
شکل 4-9- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان دشتويل در سال 138565
شکل 4-10- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان رحمت آباد سال 138568
شکل 4-11- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان جيرنده سال 138568
شکل 4-12- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان کليشم سال 138569
شکل 4-13- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان رستم آباد جنوبي سال 138571
فهرست شکلها
عنوانصفحه
شکل 4-14- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان رستم آباد شمالي سال 138572
شکل 4-15- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان کلشتر سال 138574
شکل 4-16- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان خورگام سال 138576
شکل 4-17- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان دلفک سال 138577
شکل 4-18- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان بلوکات سال 139278
شکل 4-19- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان دشتويل سال 139281
شکل 4-20- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان رحمت آباد سال 139283
شکل 4-21- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان جيرنده سال 139284
شکل 4-22- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان کليشم سال 139285
شکل 4-23- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان رستم آباد جنوبي سال 139286
شکل 4-24- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان رستم آباد شمالي سال 139288
شکل 4-25- نمره تاپسيس روستاهاي دهستان کلشتر سال 9289
فصل اول
کليات تحقيق
1-1- مقدمه
رشد و توسعه به عنوان يک مقوله اقتصادي و اجتماعي ابتدا از سوي اقتصاددانان و سپس جامعه شناسان و پژوهشگران برخي از علوم ديگر همچون جغرافيا و غيره مورد توجه و اساس برنامهريزان قرار گرفت. از جمله دشواريهاي هميشگي در بررسي ادبيات توسعه اقتصادي و دگرگونيهاي اجتماعي، مشخص کردن مفهوم رشد و توسعه است. توسعه را مي توان فرايندي اقتصادي، اجتماعي و سياسي دانست که منتج از استانداردهاي زندگي بوده و باعث بهبود سطح زندگي مردم جامعه ميشود. فرآيند توسعه به حدي اهميت دارد که بايد به موازات رشد جمعيت قابل مشاهده باشد و توصيفي اينچنين، مفاهيم کيفي و منصفانه را به عنوان اهداف قطعي در هر فرآيند توسعه در بر ميگيرد به عبارت ساده ميتوان گفت با توجه به اينکه هدف اصلي توسعه حذف نابرابريها است، بهترين مفهوم توسعه، رشد همراه با عدالت اجتماعي است (Hodder,2000).
روستاها کهنترين شکل سکونتگاههاي بشري و روستانشيني يکي از قديميترين شيوههاي زندگي اجتماعي بشر است. روستاها از گذشته به عنوان اجتماعات پايه، نقش اساسي در شکلگيري و شکوفايي جوامع و تمدنها داشته اند. افول بسياري از تمدنها نيز به ويراني روستاها و بيتوجهي به آنها به عنوان عناصر پايه توليد و رونق اقتصادي مربوط ميشود. توسعه بخش صنعت و گسترش شهرنشيني باعث شد به مرور از سهم روستاها به عنوان مکانهاي توليدي که نياز ساير بخشهاي جامعه را تأمين ميکردند، کاسته شود. با وجود اين حتي توسعه صنعتي و شهرنشيني، بخش روستايي به عنوان بخش توليد پايه و اساسي به هيچ وجه اهميت خود را از دست نداده است. چنان که در کشورهاي صنعتي اروپا و حتي امريکا حمايت از بخش کشاورزي يک اصل و خط قرمز به شمار ميآيد که در اتحاديههاي اقتصادي و سازمان تجارت جهاني، هر زمان که بحث بر سر بخش روستايي و کشاورزي است، اين کشورها تحت هيچ شرايطي حاضر به پذيرش شرايطي که به ضرر بخش کشاورزي و روستايي آنها باشد نيستند، حتي اگر اين پذيرش منافع ديگري براي آنها به همراه داشته باشد.(جمعه پور، 1385)
روستانشيني پديدهاي جهاني است که در همه نواحي کره زمين وجود داشته و همه ساکنان کره خاکي به نوعي به توليدات روستايي نياز دارند، روستاها اهميت خاصي در توسعه يک کشور دارند. روستاها بخش مولد و تامين کننده مواد غذايي کشورها ميباشند و توليد کننده مواد اوليه بسياري از صنايع و صادر کننده نيروي انساني بخشهاي توليدي يک کشور محسوب ميشوند. روستاها، واحد بنياني توليد در نظام اقتصادي ملي ميباشند. بخش قابل توجهي از جمعيت کشورها بخصوص کشورهاي در حال توسعه را تشکيل ميدهند بنابراين اهميت و نقش روستاها در توسعه و بقاي هر کشوري بخصوص کشورهاي در حال توسعه انکار ناپذير است و به همين دليل در دهههاي اخير توجه خاص به آن شده است و توسعه روستاها و روستاييان به يکي از مهمترين دلمشغوليهاي بسياري از برنامهريزان و محققان تبديل شده است” (ازکيا،1384). براين اساس ميتوان شاخصهايي را مطرح کرد تا به وسيله آنها سطح توسعهيافتگي نواحي روستايي را مورد بررسي قرار داد و براي آن برنامهريزي کرد، ولي قبل از آن بايد براي شناخت تفاوت سطح توسعه يافتگي نواحي روستايي، ابتدا وضعيت موجود هر ناحيه بررسي شود تا بتوان در مرحله بعدي علل تفاوتها را باز شناخت و در جهت کاهش يا از ميان بردن آنها اقدام به برنامهريزي کرد، بديهي است شناسايي وضع موجود در روستاها و جايگاه آنها در فرايند توسعهيافتگي از جمله اقدامات ضروري براي برنامهريزي توسعه روستايي مي باشد. مسلم است که امکانات و منابع در همه جا به طور يکسان وجود ندارد و روستاها از نظر ويژگيهاي طبيعي، اجتماعي- جمعيتي، آموزشي- فرهنگي، بهداشتي و درماني وغيره متفاوت ميباشد
اميد است تحقيق حاضر بتواند با تعيين درجه توسعهيافتگي نواحي روستايي شهرستان رودبار بتواند در شناسايي و ايجاد زمينه لازم جهت بهبود وضعيت موجود اين روستاها گامي به جلو بردارد.
1-2- بيان مسئله
روستانشيني شکل ويژهاي از استقرار و معيشت انسان و جلوه بارزي از حيات اقتصادي و اجتماعي در کشورهاست که با نظامي کم و بيش پايدار در طي قرون متمادي دوام يافته است (رضواني ، 1388) بررسي وضعيت مناطق روستايي و برنامهريزي براي ارتقاء سطح زندگي جمعيت روستا از جمله شرايط ضروري توسعه اقتصادي- اجتماعي تمام جوامع است (ازکيا،1384). بررسي علمي روستاها گرچه به عنوان زمينهاي تحقيقاتي از ديرباز مورد توجه بوده، تنها در دهههاي اخير مورد علاقه خاص قرار گرفته است. آنچه به ضرورت اين مقوله دامن ميزند اين واقعيت است که رشد بيرويه شهرها، نارساييها و پيچيدگيهاي اجتماعي و اقتصادي در واماندگي، تزلزل و فروپاشي حيات روستايي ريشه دارد و رشد و توسعه بسياري از کشورها در گرو ساماندهي عرصههاي روستايي است (سعيدي، 1381).
توجه به توسعه و برنامهريزي منطقهاي، شهري و روستايي ابزاري شناخته شده براي سياستگذاري دولتها است. يکي از مباحث عمده و اساسي برنامهريزي، مسئله توسعه متوازن است که ميتواند در قالب توسعه متعادل مناطق مطرح شود توسعه متعادل منجر به برخورداري عادلانه و مناسب مناطق مختلف از امکانات، کاهش ناآراميهاي سياسي و عدم مهاجرت ميگردد. توجه به همگن سازي مناطق از ديدگاه برخورداري از امکانات و تسهيلات و ساير شاخصهاي آموزشي، بهداشتي، اجتماعي و جمعيتي از موضوعاتي است که مي تواند در راه نيل به اهداف کمي و کيفي، تخصيص منابع را تحت تاثير قرار دهد(رضايي،1390 به نقل از آسايش،1374). امر برنامهريزي روستايي بدون شناخت واقعي جايگاه مناطق روستايي امکانپذير نخواهد بود. بنابراين لازم است قبل از برنامهريزي توسعه روستايي و حتي قبل از تعيين هدف توسعه روستايي، جايگاه و يا به عبارتي سطح توسعه هر يک از روستاها مشخص گردد. در سالهاي اخير يکي از روشهايي که براي منطقهبندي و رتبهبندي نواحي مختلف مورد استفاده ميگيرد کاربرد شاخصهاي مختلف است در اين رابطه تعداد زيادي از شاخصها وجود دارد که از ميان آنها شاخصهاي کليدي انتخاب شده ميشود و از روشهاي مختلفي ميتوان براي آناليز آنها استفاده کرد که يکي از آنها روش آناليز تاپسيس ميباشد.
باتوجه به اينکه مهمترين قدم در برنامهريزي توسعه روستايي تعيين اهداف توسعه و کاهش عدم تعادلها است، با تعيين درجات توسعه هر يک از مکانها از طريق روش تاپسيس تشخيص و جهت نوع توسعه امکانپذير ميباشد.(آسايش ،1375) بنابراين در اين تحقيق به دنبال اين موضوع هستيم که علاوه بر شناخت ميزان بهرهمندي و يا محروميت روستاها از برخي امکانات مورد نياز اساسي و شاخصهاي مورد نظر، در پي مقايسه هر يک از روستاها و دهستاها و بخشهاي شهرستان رودبار با يکديگر و تعيين موقعيت هر يک از آنها از ميزان درجه توسعهيافتگي ميباشيم.
مطالعات مقدماتي انجام شده در نواحي روستايي شهرستان رودبار نشان ميدهد که توزيع خدمات به صورت مناسب نميباشد و در مقابل نيز از تواناييهاي محيطي و اجتماعي موجود در شهرستان به خوبي استفاده نشده است به همين منظور ميتوان با ارائه راهکارهاي مناسب جهت بهرهبرداري از منابع موجود در شهرستان، روستاها را در سطحي مناسب از درجه توسعهيافتگي برسانيم.
1-3- اهميت و ضرورت تحقيق
بررسي وضعيت مناطق روستايي و برنامهريزي براي ارتقاء سطح زندگي جمعيت روستا، يکي از شرايط ضروري توسعه اقتصادي و اجتماعي تمام جوامع است جامعه روستايي نقش اساسي در حيات اقتصادي اجتماعي يک کشور دارد و با توجه به اهميت روستاها و زندگي روستايي، برنامهريزي توسعه روستايي در فرايند توسعه ملي اهميت بسيار دارد، برنامههاي توسعه در يک کشور، زماني موفق ميباشد که علاوه بر برنامهريزي در سطح کلان، به برنامهريزي منطقهاي نيز توجه شود و براساس ويژگيهاي هر منطقه، اقدامات مناسب به عمل آيد. با توجه به کاهش جمعيت روستاها و گسترش بيرويه شهرنشيني دقت و بررسي وضعيت روستاها و تعيين درجه توسعهيافتگي اين مناطق از اهميت فراواني برخوردار ميشود و عدم توجه ممکن است باعث بروز مشکلاتي همچون کاهش چشمگير توليدات کشاورزي و مواد غذايي، افزايش بيکاري، آسيبهاي اجتماعي و غيره شود. بنابراين شناخت مشکلات، ظرفيتها و تواناييهاي روستاها و تعيين سطوح توسعهيافتگي روستاها از اهميت و ضرورت ويژهاي برخوردار ميباشند.
امروزه کشورهاي در حال توسعه، به منظور تقويت زير بناهاي اقتصادي- اجتماعي خود، رهايي از وابستگي، رفع عدم تعادلهاي منطقهاي و در نهايت رسيدن به توسعه پايدار، بسيج منابع و به خصوص تخصيصها و تصميم سازيهاي مديريتي نيازمند شناسايي امکانات و منابع خويش هستند. با توجه به اين امر که توزيع نامتعادل منابع و عوامل اقتصادي، پيامدهاي متفاوتي را براي مناطق مختلف به همراه داشته و از آنجا که يکي از بنيانهاي اطلاعاتي لازم جهت برنامهريزي صحيح ملي و منطقهاي، آگاهي از توانمنديها و امکانات مناطق مختلف است. لذا تعيين موقعيت و جايگاه اين مناطق بهويژه از نظر ميزان توسعهيافتگي از اهميت ويژهاي برخوردار ميباشد.
شهرستان رودبار براساس سرشماري عمومي نفوس و مسکن در سال 1385 داراي، 104102 نفر جمعيت است که از اين تعداد جمعيت 15/59 درصد در نقاط شهري و 85/40 درصد در نقاط روستايي سکونت دارند، به عبارت ديگر 42527 نفر در مناطق روستايي زندگي ميکنند، اين شهرستان در نواحي کوهستاني قرار دارد و اين امر موجب شده که روستاها از يکديگر و نواحي شهري فاصله بيشتري داشته باشند و متأسفانه توجه کمتري به آنها شود بنابراين با توجه به تعداد زياد جمعيت روستايي و اهميت و نقش روستاها در توسعه استان و کشور توجه به نواحي روستايي اين شهرستان اهميت بيشتري پيدا ميکند. بههمين منظور براي تعيين روستاهايي که از نظر شاخصهاي توسعه در سطح پاييني از توسعه قرار دارند به بررسي تکتک روستاها پرداختيم تا بتوان روستاهاي کمتر توسعه يافته را مشخص کرد و در برنامهريزيها به اين روستاها توجه بيشتري نمود.
1- 4 – اهداف تحقيق
1- 4 -1- هدف اصلي تحقيق:
هدف اصلي اين تحقيق تعيين درجه توسعهيافتگي نواحي روستايي شهرستان رودبار ميباشد.
1- 4 -2- اهداف اختصاصي تحقيق:
1- شناخت نقاط قوت و ضعف نواحي روستايي در زمينههاي بهداشتي و درماني، آموزشي، زيربنايي، ارتباطي
2- شناخت درجات توسعه و تفاوتهاي آن در روستاهاي مختلف شهرستان رودبار
3- شناخت درجات توسعه و تفاوتهاي آن در بخشها و دهستاهاي مختلف شهرستان رودبار
1- 5 – سوالات تحقيق
با توجه به شاخصهاي توسعه، روستاهاي شهرستان رودبار در چه سطحي از توسعهيافتگي قرار دارند؟
با توجه به شاخصهاي توسعه، کدام يک از بخش و دهستان در سطح بالاتري از توسعهيافتگي قرار دارند؟
1-6- محدوده تحقيق
محدودههاي تحقيق تعيينکننده حيطههاي تحقيق ميباشند که به شفافتر شدن تحقيق براي محقق و خوانندگان کمک مينمايد. به طور کلي محدودههاي تحقيق را از سه بعد مورد بررسي قرار ميدهيم که عبارتند از: محدوده مکاني، محدوده زماني و محدوده موضوعي.
1-6-1- محدوده زماني
اين پژوهش در پاييز و زمستان 1392 انجام گرفته است.
1-6-2- محدوده مکاني
تحقيق حاضر در استان گيلان و در محدوده شهرستان رودبار انجام پذيرفته است که درجه توسعه يافتگي نواحي روستايي اين شهرستان را مورد مطالعه قرار ميدهد.
1-6-3- محدوده موضوعي
اين تحقيق از نظر موضوعي و زمينه تخصصي محدود به تعين درجه توسعه يافتگي نواحي روستايي در پنج بعد آموزشي و فرهنگي، بهداشتي و درماني، ارتباطي، خدماتي و رفاهي زيربنايي در شهرستان رودبار است.
1-7- محدوديت تحقيق
از جمله مشکلات اين تحقيق عبارت است از:
– يافتههاي حاصل از پژوهش قابليت تعميم به تمامي جوامع را ندارد و نتايج را براي مناطق ديگرنميتوان استفاده نمود.
– طولاني شدن جمعآوري پرسشنامهها به علت فاصله زياد روستاها از نواحي شهري و مرکز دهستانها.
– عدم همکاري لازم بعضي از سازمانها و دهياران.
1-8- واژه هاي کليدي:
1-8-1- روستا: روستا به مجموعه يک يا چند مکان و اراضي به هم پيوسته (اعم از کشاورزي و غيرکشاورزي)، گفته ميشود که خارج از محدودهي شهري واقع شود و داراي محدودهي ثبتي و يا عرفي مستقل باشد. روستا مبدا تقسيمات کشوري است که از لحاظ زيستي (وضع طبيعي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي) همگن بوده، اکثريت ساکنان واقعي آن- بهطور مستقيم و غيرمستقيم- به يکي از فعاليتهاي زراعي، دامداري، باغداري و به طور اعم صنايع دستي و صيد يا ترکيبي از اين فعاليتها اشتغال داشته باشند در عرف به عنوان ده، آبادي، دهکده يا قريه ناميده ميشود. (پاپلي و ابراهيمي، 1381)
1-8-2- توسعه: واژه توسعه1 در لغت به معناي خروج از لفاف است. در قالب نظريه نوسازي، لفاف همان جامعه سنتي و فرهنگ و ارزشهاي مربوط به آن است که جوامع براي متجدد شدن بايد از اين مرحله سنتي خارج شوند (ازکيا، غفاري، 1384).
1-8-3- توسعه روستايي2: بانك جهاني توسعه روستايي را اينگونه تعريف ميكند: توسعه روستايي استراتژي است كه به منظور بهبود زندگي اجتماعي و اقتصادي گروه خاصي از مردم يعني روستاييان فقير طراحي شده است. اين استراتژي در پي گسترش منافع توسعه در بين فقيرترين افرادي است كه در نواحي روستايي به دنبال امرار معاش هستند، از نظر بانك جهاني، فقراي روستايي شامل، كشاورزان خردهپا، اجارهنشينها و خوشنشينها ميشود (جمعه پور،1385).
1-8-4- توسعه پايدار: توسعه پايدار توسعهاي است که نيازهاي نسل حاضر را برآورده ميسازد بدون آنکه توانايي نسلهاي آينده را در برآورد نيازهايشان مورد چالش قرار دهد.
1-9-5- برنامهريزي: فرآيندي است متشکل از مجموعهاي از تلاشها، فعاليتها و روشهاي آگاهانه مرتبط به هم که براي رسيدن به هدف يا اهدافي مشخص به کار گرفته ميشود (جمعه پور، 1385).
1-8-6- برنامهريزي روستايي: برنامهريزي روستايي تعيين يک طرح مشخص و الگوي صريح جهت توسعه و شکوفايي زندگي روستايي با پيشبيني و آيندهنگري مسائل خاص اجتماعي و اقتصادي جهت توسعه است که نميتوان بدون توجه به امکانات مادي و انساني موجود در روستا صورت گيرد (مولايي، 1380).
1-8-7- شاخص: در فرهنگهاي لغت شاخص3 را نماينده، نشاندهنده، دستگاه ثبت و فهرست تعريف کردهاند اما معني و مفهوم شاخص گستردهتر از اين واژهها است. شاخصها ابزاري جهت شناخت دقيقتر شرايط موجود جامعه در يک مقطع زماني و همچنين تصوير روندها و دگرگونيهايي که در طي دورههاي مشخص در اين شرايط صورت پذيرفتهاند را نشان ميدهند. وسيلهاي براي ارزيابي و مقايسه سطح زندگي و رفاه نسبي در هر جامعه، ملاکها و اصولي هستند که خصوصيات کيفي را در قالب کمي بيان نمودهاند و آنها را قابل ارزشيابي مينمايند (ازکيا، 1384 به نقل از نادر، 1377)
فصل دوم
ادبيات تحقيق
2-1- مقدمه
گام اول به منظور شناخت و تبيين درست هر مفهوم ارائه تعريفي روشن از آن است. معمولاً تعاريفي که متخصصان براي يک موضوع و مبحث خاص مطرح ميکنند، تا حدود زيادي بيانگر ويژگيهاي آن مبحث بوده و ميتواند ويژگيهاي آن را تا حد قابل قبولي مطرح نمايد. به همين منظور به بيان تعاريف و مفاهيمي پرداخته ميشود که توسط کارشناسان اين فن ارائه شده است. از اين رو براي سنجش درجه توسعهيافتگي روستايي و رتبهبندي روستاها از نظر توسعهيافتگي، کارشناسان اين فن شاخصها و معيارهاي متعددي را مطرح کردهاند و مورد آزمون قرار دادهاند. توسعه روستايي يک مفهوم پيچيده است و ديدگاه مشترک در ميان دانشمندان در مورد ابعاد آن وجود ندارد و پارامترها و شاخص هاي مختلفي براي تعيين درجه توسعهيافتگي پيشنهاد شده است .وجود چنين تعاريف گوناگوني دال بر گستردگي و اهميت موضوع بوده و اين که از زواياي متفاوت ميتوان به توسعه روستايي نگريست.
در تحقيق حاضر سعي شده است با توجه به طرح مسئله و اهداف تحقيق، مفاهيم مرتبط با موضوع تحقيق در چهار بخش مورد بررسي قرار گيرد. ابتدا در بخش اول با استفاده از منابع و متون معتبر مفاهيم توسعه، روستا، توسعه روستايي بيان گرديد. در بخش دوم به تعريف برنامهريزي روستايي و اهميت روستا مورد بررسي قرار گرفت. سپس در بخش سوم به بررسي مطالعات انجام شده در ايران و ساير کشورهاي جهان اختصاص دارد و در بخش چهارم نيز چارچوب نظري تحقيق تدوين گرديد.
2-2- بخش اول: تعاريف و مفاهيم توسعه روستايي
2-2-1- توسعه
واژه توسعه4 در لغت به معناي خروج از لفاف است. در قالب نظريه نوسازي، لفاف همان جامعه سنتي و فرهنگ و ارزشهاي مربوط به آن است که جوامع براي متجدد شدن بايد از اين مرحله سنتي خارج شوند (ازکيا، غفاري، 1384). توسعه عبارت است از وسعت دادن يک پديده در ابعاد مختلف که جامعيت داشته و دربرگيرنده توسعه اقتصادي، سياسي، فرهنگي و تغييرات رفتار نيز ميباشد. توسعه اساسا يک عملکرد انساني است که در آن وضعيت مردم در همه نواحي جغرافيايي بهبود با ساير کشورها در سطوح بين المللي مطرح ميگردد. لذا توسعه نتيجه برنامهريزي در يک مقطع زماني و در مکان معين و در ابعاد مختلف است که در صورت شناخت و تبيين درست پديدههاي مورد نظر و برنامهريزي بهينه، تحقيق امر توسعه به مفهوم واقعي آن(ابعاد کمي و کيفي) امکانپذير خواهد بود (مولايي، 1380). در تعريف توسعه نکاتي را بايد مد نظر داشت که مهمترين آنها عبارتند از اين است: اولا، توسعه را مقولهاي ارزشي محسوب کنيم، ثانيا،آن را جرياني چند بعدي و پيچيده بدانيم ثالثا، به ارتباط و نزديکي آن با مفهوم بهبود5 توجه داشته باشيم.
دانشمندان علوم اجتماعي از توسعه تعاريف متعددي ارائه کردهاند که به برخي از آنها اشاره مي شود:
مايکل تودارو6 معتقد است که توسعه را بايد جرياني چند بعدي دانست که مستلزم تغييرات اساسي در ساخت اجتماعي، طرز تلقي عامه مردم و نهادهاي ملي و نيز تسريع رشد اقتصادي، کاهش نابرابري و ريشهکن کردن فقر مطلق است. توسعه بايد در اصل نشان دهد که مجموعه نظام اجتماعي، هماهنگ با نيازهاي متنوع اساسي و خواستههاي افراد و گروههاي اجتماعي در داخل نظام، از حالت نامطلوب زندگي گذشته خارج شده و به سوي وضع يا حالتي از زندگي که از نظر مادي و معنوي بهتر است، سوق ميآبد (ازکيا و غفاري، 1384 به نقل از تودارو،1366).
برنشتاين7 مي گويد: تلاش براي ايجاد توسعه بار ارزشي به همراه دارد که کمتر کسي با آن مخالف است. اشتياق براي غلبه بر سوء تغذيه، فقر و بيماري که از شايعترين و مهمترين دردهاي بشري هستند از جمله اهداف توسعه به شمار ميرود.
دادلي سيرز8 رئيس موسسه اطلاعات توسعهاي دانشگاه ساسکن، توسعه را جرياني چند بعدي ميداند که تجديد سازمان و سمت گيري متفاوت کل نظام اقتصادي_اجتماعي را به همراه دارد. به عقيده وي توسعه علاوه بر بهبود ميزان توليد و درآمد، شامل دگرگوني اساسي در ساختهاي نهادي،اجتماعي، اداري و همچنين ايستارها و وجه نظرهاي مردم است. توسعه در بسياري از موارد حتي عادات و رسوم و عقايد مردم را نيز در بر ميگيرد (ازکيا و غفاري، 1384 به نقل از ازکيا،1367).
پيتردونالدسن9 در تعريف توسعه ميگويد: توسعه به وجود آوردن تغييرات اساسي در ساخت اجتماعي، گرايشها و نهادها براي تحقق کامل هدفهاي جامعه است و در اين استحاله مهم اگر توده مردم درگير باشند ممکن است ميوه رشد فورا نصيب آنها نشود زيرا که فرايند توسعه اغلب فرايند رنجآور و دشواري است، تا همه مردم با آگاهي همگاني از تغييرات و نياز مطابقت با آن در امر توسعه مشارکت اصيل نداشته باشند، ادامه توسعه ممکن نخواهد بود (ازکيا و غفاري، 1384 به نقل از ديني،1370).
ميسرا10 محقق و صاحب نظر هندي نيز تعريفي از توسعه ارائه داده که در آن بر ابعاد فرهنگي تاکيد شده است. به نظر او توسعه از دستاوردهاي بشر بوده و پيچيدهاي با ابعاد مختلف است. توسعه دستاورد انسان محسوب ميشود و در آن محتوا و نمود داراي مختصات فرهنگي است. هدف از توسعه ايجاد زندگي پر ثمري است که توسط فرهنگ تعريف ميشود. به اين ترتيب ميتوان گفت توسعه دستيابي فزاينده انسان به ارزشهاي فرهنگي خود است.
در برخي از تعاريف به ابعاد رفاهي و فقر زدايي توسعه توجه شده است. آن چنان که گونارميردال11 ميگويد توسعه يعني فرايند دور شدن از “توسعه نيافتگي” يعني رهايي از چنگال فقر. راه رسيدن به اين مقصود و شايد آن چه که عملا موجب کاميابي در اين راه شود عبارت است از برنامهريزي به منظور توسعه (ازکيا و غفاري،1384 به نقل از ميردال،1366).
و يا اينکه بروکفيلد12 ميگويد: فرايند عام در اين زمينه اين است که توسعه را بر حسب پيشرفت به سوي اهداف رفاهي نظير کاهش فقر، بيکاري و کاهش نا برابري تعريف کرد. (ازکيا و غفاري، 1384 به نقل از ازکيا، 1367).يا اينکه گفته شده توسعه در معناي جامع آن مشتمل بر فرايند پيچيدهاي است که رشد کمي و کيفي توليدات و خدمات و تحول کيفيت زندگي و بافت اجتماعي جامعه و تعديل درآمد و زدودن فقر و محروميت و بيکاري و تامين رفاه همگاني و رشد علمي و تکنولوژي درونزا در يک جامعه معيين را در بر ميگيرد (ازکيا و غفاري، 1384 به نقل از ازکيا، 1373).
در مواردي هم توسعه به عنوان نوعي حرکت تاريخي و گذرا از يک مرحله تاريخي به مرحلهاي ديگر تعريف شده است. در اين بين توسعه عبارت است از حرکت جامعه از يک مرحله تاريخي و توفيق آن در ورود همه جانبه به مرحلهاي ديگر از تاريخ به عبارتي ديگر توسعه به مفهوم علمي نظام جديد خود مرحله و شرايط تاريخي تازهاي براي جامعه خواهد بود (ازکيا و غفاري، 1384 به نقل از عظيمي، 1371).
از لحاظ تاريخي پژوهشگران قرن نوزدهم توسعه را در بيان تاريخ انسان بکار مي برند.
اسپنسرو مارکس معتقد بوند که جوامع انساني از مراحلي ” پايين تر ” به مراحل ” بالا تر ” در حرکت هستند. اين حرکت با چند قانون کلي و عمومي در مسيري مستقيم است؛ هر جامعهاي از اين مراحل يا گذشته و يا در حال گذشتن است و يا اين که مراحل يکنواخت را طي خواهد کرد. به بيان ديگر، آنها در جستجوي قوانين کلي براي چنين توسعهاي بودند. اين دستاوردهاي کلي و جهاني از تاريخ انسان با خوش بيني همراه بوده است؛ حتي بعضي از اين پژوهشگران “مراحل اول” تاريخ بشر را به کمال مطلوب رسانيده بودند و اکثرا اعتقاد داشتند که گذار از يک مرحله به مرحله ديگر موجب پيشرفت انسان در جهات مختلف خواهد شد چه در زمينه مادي و جه در زمينه فرهنگي و عقلايي کردن انسان( به نقل از ازکيا، 1384 )،( ازکيا و غفاري،1384 ).
2-2-2- توسعه روستايي
براي توسعه روستايي تعاريف متعددي ارائه شده است که به بعضي از آنها اشاره ميشود :
دياسن13 معتقد است توسعه روستايي راهبردي است که به منظور بهبود زندگي اقتصادي و اجتماعي گروه خاصي از مردم (روستاييان فقير) طراحي شده است. اين فرايند شامل بسط منافع توسعه در ميان فقيرترين اقشاري است که در مناطق روستايي در پي کسب معاش هستند.
اين گروه شامل کشاورزان خرده پا، خوشنشينان و کشاورزان بيزمين است (ازکيا به نقل از دياسن، 1368). در نتيجه توسعه روستايي شامل فرايند عميقي از تغييرات در کل جامعه ميباشد. اين فرايند روشي براي افزايش فرصتهاي قابل دسترسي براي فرد و افزايش امکانات بهرهوري از آنها است.
توسعه روستايي به نوين سازي جامعه روستايي ميپردازد و آن را از يک انزواي سنتي به جامعهاي تغيير خواهد داد که با اقتصاد ملي عجين شده است. بنابراين هدفهاي توسعه روستايي در محدوده يک بخش خلاصه نميشود بلکه مواردي چون بهبود و بهرهوري، افزايش اشتغال، تامين حداقل قابل قبول غذا، مسکن، آموزش و بهداشت را در بر ميگيرد (ازکيا، 1384 به نقل از مهندسان مشاور، 1371).
بانک جهاني در سال 1975 عنوان داشته توسعه راهبردي است که براي بهبود زندگي اقتصادي و اجتماعي گروههاي خاصي از مردم – روستاييان فقير- طراحي شده است. اين امر متضمن انتقال منافع به افراد فقيري است که در نواحي روستايي در پي تامين معاشاند. اين گروه شامل کشاورزان خردهپا، اجاره دادن و افراد فاقد زمين ميباشد (ازکيا، 1384 به نقل از چمبرز، 1367). به تعبيير لي14 و چنودر15 اين تعريف با راهبرد رشد همراه با عدالت16 يا توزيع مجدد توام با رشد17 شناخته ميشود که برافزايش توليد، بهرهوري، اشتغال و بسيج منافع تاکيد دارد، آنها معتقدند که توزيع مجدد در قالب بازسازي نظام توليد و با توزيع مجدد داراييها را موجب نميشود(ازکيا ،1384 به نقل از Lea and Choundhri,1983)
عنايت ا… براي توسعه روستايي از مولفههاي چون بازدهي کشاورزي، دگرگوني در نسبتهاي بيکاري و ميزان اشتغال، دگرگوني در توزيع درآمد، دگرگوني در مالکيت ارضي، دگرگوني در هرم قدرت و تحول در الگوهاي مشارکت در تصميمگيري، افزايش در تحرک اجتماعي که موجب تغيير در نظام قشربندي و قدرت و نيز دگرگوني در شاخصهايي چون سطح تحصيلات، دسترسي به امکانات آموزشي، نسبت جمعيت به پزشک، تعداد درمانگاهها، وضع سکونت، راههاي روستايي، برقرساني، تغذيه و نيز دگرگوني در ارزشها، باورها و گرايشها ميگردد ياد ميکند (ازکيا،1384 به نقل از (Inayatallah, 1978.
گپ18 توسعه روستايي را به عنوان فرآيندي که از طريق کوششهاي جمعي در پي بهبود در بهزيستي و خوديابي مردمي که در خارج از مناطق شهري زندگي ميکنند تعريف نموده است به نظر او هدف توسعه روستايي بايد بسط و گسترش دامنه فرصتها براي مردم روستايي باشد (ازکيا،1384 به نقل از Mehta,1984).
در بيان فضاي مفهومي توسعه روستايي به اين نکته نيز بايد اشاره شود که در دوره اخير توسعه روستايي در قالب توسعه مشارکتي که در بردارنده ابعاد توسعه روستايي يکپارچه و مشارکت مردم ميباشد نيز مطرح شده است.
ياد آو19 معتقد است افزايش توليد و بهرهوري، برابري در دسترسي به فرصتهاي کسب درآمد، دسترسي به خدمات عمومي و دسترسي به نهادهاي توليدي، اشتغال سودمند، اعتماد به نفس، مشارکت مردم در فرآيند توسعه و توازن بوم شناختي هدفهاي به يکديگر وابستهاي هستند که برداشت يکپارچه از توسعه روستايي را مطرح مينمايد ( ازکيا،1384 به نقل از يادآو، 1365 ).
توسعه روستايي فرآيند چند بعدي است که موضوع آن بهبود و ارتقاي کيفيت زندگي اقشار فقير و آسيب پذير اجتماع روستايي است. فرآيندي که با بهرهگيري از سازوکارهايي چون برنامهريزي، سازماندهي، تقويت خود اتکايي فردي، جمعي و ايجاد دگرگوني مناسب در ساختارهاي ذهني و اجتماعي روستاييان تلاش مينمايد که درآنها قدرت، توان و بهرهگيري از قابليتها و منافع در اختيارشان را تقويت نمايد تا به واسطه آن بتوانند وضعيت موجودشان را به وضعت مناسب و مطلوبتر تغيير دهند. تحقق چنين توسعهاي نيازمند دگرگوني در ساختارهاي نهادي، فني، شخصيتي و ارزشي است که منجر به تغييرات اساسي در ساختار اجتماعي و ويژگيهاي شخصيتي روستاييان، ارتقاء کيفيت زندگي و تقويت اتکاء به نفس و آزادي انتخاب و عامليت روستاييان باشد (ازکيا،1384).
2-2-3- تعريف روستا
به طور کلي ميتوان روستا را “نوعي از سکونتگاههاي انسان که در آن گروهي از افراد ساکن شدهاند که شغل اصلي آنها کشاورزي است و در ارتباط متقابل، منسجم و مستقيم با يکديگر و محيط طبيعي قرار دارند” تعريف کرد. يا در تعريفي ديگر “روستا عبارت است از يک مرکز جمعيت و محل سکونت و کار تعدادي خانوار که در اراضي آن به عمليات کشاورزي اشتغال داشته و درآمد اکثريت آن از طريق کشاورزي حاصل گردد و عرفاً در محل ده يا روستا شناخته شود” (رضواني، 1377).
روستا به مجموعه يک يا چند



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید