دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
دانشکده کشاورزي
پايان نامه کارشناسي ارشد M.Sc
در رشته بيماري شناسي گياهي
عنوان:
بررسي هاي آناستوموزي و تنوع ژنتيکي جدايه هاي R. solani عامل بيماري شانکر ساقه و شوره سياه سيب زميني
استاد راهنما
دکتر مهدي نصر اصفهاني
استادان مشاور
دکتر مهدي پيرنيا
نگارنده
علي قايي
تابستان 1391
پس از سپاس و ثناي بي حد بر آستان صفات بي همتاي احديت که در کمال رافت و در نهايت عطوفت رخصت اتمام اين پايان نامه را به نگارنده عطا فرموده است.
از استاد گرامي جناب آقاي دکتر نصر اصفهاني به عنوان استاد راهنما که همواره اينجانب را مورد لطف و محبت خود قرار داه اند ،کمال تشکر را دارم.
همچنين از استاد گران قدر و پر مايه ام جناب آقاي دکترمهدي پيرنيا کمال سپاس را دارم که از محضر پر فيض تدريسشان ، بهره ها برده ام.
اين پايان نامه را تقديم مي نمايم به پدر و مادر عزيز ، دلسوز و مهربانم که آرامش روحي و آسايش فکري فراهم نمودند تا با حمايت هاي همه جانبه در محيطي مطلوب ، مراتب تحصيلي و نيز پايان نامه درسي را به نحو احسن به اتمام برسانم ، سپاسگزاري نمايم.
فهرست مطالب
فهرست مطالب‌ه
فهرست جدول ها‌ل
فهرست شکل ها‌م
چكيده:1
فصل اول: مقدمه3
کليات3
1-1-معرفي گياه سيب زميني و اهميت آن3
1-2-تاريخچه:3
1-3-گياه شناسي سيب زميني4
1-3-1-ريشه4
1-3-2-ساقه4
1-3-3-استولون4
1-3-4-غده5
1-3-5-جست5
1-3-6-برگ5
1-3-7-گل آذين5
1-4- ارقام مختلف5
1-4-1- رقم‌هاى خيلى ‌زودرس و زودرس6
1-4-2- رقم‌هاى متوسط رس يا ميان‌رس6
1-4-3- رقم‌هاى ديررس6
1-5-الگوي رشد6
1-5-1-دوره ي قبل از سبز شدن و سبز شدن6
1-5-2-رشد برگ و ساقه7
1-5-3-رشد غده7
1-6-ترکيبات موجود در سيب زميني7
1-7-طريقه کاشت و داشت سيب زميني7
1-8-شرايط خاک و ميزان آب9
1-9-شرايط اکولوژيک10
1-10-خواص دارويي10
1-11-اهميت و توجيه اقتصادي سيب زميني11
1-12- بيماري هاي رايج11
1-13-بيماري ريزوكتونيا11
شکل1-1-الف: شانکر خشک ساقه ب: شوره سياه غده (وارتون و همکاران، 2009)12
1-13-1-علايم بيماري12
1-13-2-عامل بيماري13
1-13-3- مشخصات مرفولوژيک R. solani15
شکل1-2: قارچ R. solani (ويکيپديا، 2011)16
1-14-اهميت اقتصادي بيماري16
1-15-چرخه‌ي بيماري17
شکل1-3-چرخه ي بيماري ريزوکتونيا توسط قارچR. solani((Whartonet al., 200918
1-16-روش هاي کنترل19
1-16-1-کنترل شيميايي19
1-16-2-کنترل بيولوژيکي19
1-16-3-ارقام مقاوم20
1-17-ژنتيک مقاومت20
1-18- انواع مقاومت21
1-18-1-مقاومت عمودي21
1-18-2-مقاومت افقي21
1-19-تاريخچه بيماري21
1-20- تحقيق24
– بررسي رابطه ي نتايج داده هاي مولکولي و بيماري زايي جدايه ها.24
فصل دوم: مواد و روش ها25
2-1-مشخصات آب و هوايي منطقه25
2-2-محل اجراي آزمايشات25
2-3- مشخصات خاكشناسي منطقه25
2-4-ژنوتيپ هاي مورد آزمون26
2-5- طرح آماري مورد استفاده26
2-6-آماده سازي مزرعه و گلخانه براي کشت26
2-6-1-تاريخ کاشت26
2-6-2-عمليات کاشت27
2-6-3-برداشت27
2-7- جامعه ي آماري27
2-8-نمونه برداري و جداسازي قارچهاي عامل بيماري:27
2-9-محيط کشت هاي لازم براي جداسازي و خالص سازي قارچ:28
2-9-1- محيط کشت آب- آگار(WA) :28
2-9-2- محيط کشت سيب زميني، دکستروز، آگار (PDA):28
2-9-3- محيط کشت مايع (PDB) :29
2-10-خالص سازي قارچ به روش کشت مجدد:29
2-11-نگهداري کشت خالص قارچ:30
2-11-1- نگهداري قارچ عامل بيماري30
2-12-بررسي آزمايشگاهي جدايه‌ها31
2-12-1-اندازه گيري رشد شعاعي جدايه ها31
2-12-2-تعيين قطر ريسه31
2-12-3-رنگ آميزي هسته31
2-12-4-بررسي خصوصيات مرفولوژيکي جدايه ها32
2-12-5-تعيين گروه هاي آناستوموزي جدايه ها32
2-12-6-اثبات بيماري زايي33
شکل2-1: شاخص بيماري شوره سياه برحسب شدت و ضعف بيماري روي غده گياه سيب‌زميني(Anon., 1985)34
شکل2-2-: شاخص بيماري شانکر خشک برحسب شدت و ضعف بيماري روي ساقه گياه سيب‌زميني35
2-12-7- بررسي جدايه هاي Rhizoctonia از استولون هاي سيب زميني و اثبات بيماري زايي آن ها بر روي گونه هاي گياهي ديگر35
2-13-تجزيه و تحليل آماري36
2-14-بررسي تنوع ژنتيکي جدايه ها36
2-14-1-خالص کردن جدايه ها37
2-14-2- توليد انبوه ميسليوم37
2-14-3-استخراج DNA37
2-14-4-آناليز نتايج حاصل از RAPD41
2-14-5- آزمايش PCR – RFLP براي گروه بندي رايزوکتونيا41
2-14-6 الکتروفورز محصول PCR-RFLP42
2-14-7 الکتروفورز محصول PCR-RFLP(محصول PCR تکثير يافته با آغازگرITS4_ITS5)42
فصل سوم: نتايج44
3-1- بررسي هاي آزمايشگاهي44
3-1-1- روند رشد جدايه هاي قارچ عامل بيماري مورد آزمون44
3-1-2-تجزيه ي خوشه اي روند رشد جدايه هاي قارچي45
شکل(3-1): دندروگرام روند رشد جدايه هاي قارچ عامل بيماري47
3-1-3- مشاهدات رنگ کلوني قارچ عامل بيماري47
3-1-4- تجزيه ي خوشه اي جدايه هاي رايزوکتونيا به تفکيک مشاهدات رنگ کلوني48
شکل (3-2): مقايسه رنگ کلوني جدايه هاي قارچ عامل بيماري50
3-1-5- بررسي هاي ميکروسکوپي ناشي از اندازه گيري قطر ميسليوم ها50
3-1-6-تجزيه ي خوشه اي جدايه هاي عامل بيماري شوره سياه بر اساس قطر ميسليوم51
شکل(3-3): مقايسه قطر ميسليومي جدايه هاي عامل شوره سياه53
3-1-8-تجزيه ي خوشه اي جدايه هاي عامل بيماري شانکر رايزوکتونيايي بر اساس مقدار توليد اسکلروت54
شکل(3-4): مقايسه‌ي مقدار توليد اسکلروت جدايه هاي قارچ عامل شانکر رايزوکتونيايي56
3-2- مطالعه ي اثبات بيماريزايي جدايه ها56
3-2-1- درصد آلودگي57
3-2-2- تجزيه ي خوشه اي جدايه هاي رايزوکتونيا بر اساس درصد آلودگي57
شکل(3-5): مقايسه ي درصد آلودگي جدايه هاي قارچ رايزوکتونيا59
3-2-3- شدت بيماري60
شکل(3-6): مقايسه‌ي شدت بيماري جدايه هاي قارچ عامل بيماري62
3-2-5- شاخص بيماري63
3-2-6- تجزيه ي خوشه اي جدايه هاي رايزوکتونيا بر اساس شاخص آلودگي63
شکل(3-7): مقايسه ي شاخص بيماري جدايه هاي قارچ رايزوکتونيا65
3-2-7- تجزيه ي خوشه اي جدايه هاي رايزوکتونيا بر اساس نمودار کلي درصد، شدت و شاخص بيماري65
شکل(3-8): کلي درصد، شدت و شاخص بيماري جدايه هاي رايزوکتونيا66
3-2-8- بررسي ضرايب همبستگي صفات کمي و کيفي جدايه هاي رايزوکتونيا67
3-3- بررسي نتايج آناستوموزي بين جدايه هاي R.solani68
3-3-1-مشخصات جدايه هاي R.solani AG-368
3-3-2-مشخصات جدايه هاي R.solani AG-468
3-3-3- مشخصات جدايه هاي 2-AG R.solani69
3-3-4- مشخصات جدايه هاي 1-1 AG R.solani69
3-4- بررسي اثبات بيماري زايي جدايه هاي Rhizoctonia بر روي گونه هاي گياهي ديگر69
3-5- بررسي تنوع ژنتيکي قارچ Rhizoctonia solani سيب زميني با استفاده از نشانگر RAPD71
شکل (3-9-الف): الگوي باندي RAPD حاصل از تکثير جدايه هاي 1 تا 15 قارچ Rhizoctonia solani72
شکل (3-9-ب): الگوي باندي RAPD حاصل از تکثير جدايه هاي 16 تا 30 قارچ Rhizoctonia solani73
شکل (3-10): دندروگرام بدست آمده از بررسي نتايج RAPDبا استفاده از روش UPGMA و ضريب جاکارد74
استخراج DNA75
شکل (3-11) : استخراج DNA از جدايه هاي مختلف رايزوکتونياييM75
واکنش PCR از توالي هاي منطقه ITS :76
آناليز RFLP- PCR جدايه هاي رايزوکتونيا و گروه بندي جدايه ها77
فصل چهارم: بحث78
4- 1-بررسي هاي بيماري زايي جدايه ها81
4-1-1- درصد آلودگي81
4-1-2- شدت بيماري81
4-1-3- شاخص بيماري82
پيشنهادات:84
پيوست ها86
شکل (1)-تصاوير آلودگي غده ها ارقام مختلف سيب زميني به بيماري شوره سياه88
شکل (2)-تصاوير مختلف آلودگي ساقه و استولون هاي سيب زميني به بيماري شانکر ريزوکتونيايي ساقه88
شکل (3)تنوع رنگ کلوني ها ي جدايه هاي رايزوکتونيا89
شکل(4)مشاهده ميکروسکوپي ريسه هاي قارچ رايزوکتونيا89
شکل(5) ايجاد واکنش آناستوموزي جدايه هاي رايزوکتونيا روي پرگنه90
شکل(6)شکل ميکروسکوپي سمت راست واکنش آناستوموزي از نوع C0 و شکل سمت چپ واکنش آناستوموزي از نوع C290
شکل(7) مايه ي اينوکلوم اوليه جدايه ها براي تلقيح روي گونه هاي گياهي جهت آزمايش گروه هاي آناستوموزي(AG)91
شکل(8)گونه هاي گياهي طالبي، چغندر، گوجه فرنگي و فلفل کاشته شده جهت اثبات آزمايش گروه هاي آناستوموزي(AG)91
فهرست جدول ها
جدول (2-1) ميانگين وضعيت دمايي و ساعات آفتابي در منطقه در ماه هاي بهمن تا مرداد.24
(ايستگاه هواشناسي استان اصفهان)24
جدول (2-2) نتايج تجزيه خاك مربوط به مزرعه و گلخانه. (آزمايشگاه خاك شناسي مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان)25
جدول(2-3): مقدار مواد استفاده شده براي هر واکنش PCR38
جدول (2-4): چرخههاي حرارتي بکار رفته در واكنش PCR38
جدول(3-1): مقايسه روند رشد جدايه هاي قارچ عامل بيماري45
جدول(3-2): مقايسه رنگ کلوني جدايه هاي قارچ عامل بيماري48
جدول (3-3): مقايسه قطر ميسليومي جدايه هاي قارچ عامل بيماري51
جدول(3-4): مقايسه ي مقدار اسکلروت جدايه هاي قارچ عامل شانکر رايزوکتونيايي55
جدول (3-5): مقايسه ي درصد آلودگي جدايه هاي قارچ رايزوکتونيا57
جدول (3-6): مقايسه ي شدت بيماري جدايه هاي رايزوکتونيا61
جدول (3-7): مقايسه ي شاخص بيماري جدايه هاي قارچ عامل بيماري64
جدول(3-9): ضرايب همبستگي صفات کمي و کيفي جدايه هاي رايزوکتونيايي67
جدول (3-4-الف): اثبات بيماري زايي AG3 بر طالبي70
جدول (3-4- ب): اثبات بيماري زايي AG3 بر گوجه فرنگي70
جدول (3-4- ج): اثبات بيماري زايي AG3 بر چغندر70
جدول (3-4-د): اثبات بيماري زايي AG3 بر فلفل71
جدول پيوست: 1- جدول تجزيه واريانس اندازه کلوني روز اول85
جدول پيوست: 2- جدول تجزيه واريانس اندازه کلوني روز دوم85
جدول پيوست: 3- جدول تجزيه واريانس اندازه کلوني روز سوم85
جدول پيوست: 4- جدول تجزيه واريانس اندازه کلوني روز چهارم85
جدول پيوست: 5- جدول تجزيه واريانس رنگ کلوني85
جدول پيوست: 6- جدول تجزيه واريانس مقدار اسکلروت86
جدول پيوست: 7- جدول تجزيه واريانس قطر ميسليوم86
جدول پيوست: 8- جدول تجزيه واريانس شدت بيماريزايي86
جدول پيوست: 9- جدول تجزيه واريانس شاخص بيماريزايي86
فهرست شکل ها
شکل(1-1):الف: شانکر خشک ساقه ب: شوره سياه غده (وارتون و همکاران، 2009)11
شکل(1-2): قارچ R. solani (ويکيپديا، 2011)15
شکل(1-3):چرخه ي بيماري ريزوکتونيا توسط قارچR. solani((Whartonet al., 200917
شکل(2-1): شاخص بيماري شوره سياه برحسب شدت و ضعف بيماري روي غده گياه سيب‌زميني(Anon., 1985)33
شکل(2-2): شاخص بيماري شانکر خشک برحسب شدت و ضعف بيماري روي ساقه گياه سيب‌زميني34
شکل(3-1): دندروگرام روند رشد جدايه هاي قارچ عامل بيماري47
شکل(3-2): مقايسه رنگ کلوني جدايه هاي قارچ عامل بيماري50
شکل(3-3): مقايسه قطر ميسليومي جدايه هاي عامل شوره سياه53
شکل(3-4): مقايسه‌ي مقدار توليد اسکلروت جدايه هاي قارچ عامل شانکر رايزوکتونيايي56
شکل(3-5): مقايسه ي درصد آلودگي جدايه هاي قارچ رايزوکتونيا59
شکل(3-6): مقايسه‌ي شدت بيماري جدايه هاي قارچ عامل بيماري62
شکل(3-7): مقايسه ي شاخص بيماري جدايه هاي قارچ رايزوکتونيا365
شکل(3-8): کلي درصد، شدت و شاخص بيماري جدايه هاي رايزوکتونيا66
شکل (3-9-الف): الگوي باندي RAPD حاصل از تکثير جدايه هاي 1 تا 15 قارچ Rhizoctonia solani72
شکل (3-9-الف): الگوي باندي RAPD حاصل از تکثير جدايه هاي 1 تا 15 قارچ Rhizoctonia solani73
شکل (3-9-ب): الگوي باندي RAPD حاصل از تکثير جدايه هاي 16 تا 30 قارچ Rhizoctonia solani73
شکل (3-10): دندروگرام بدست آمده از بررسي نتايج RAPDبا استفاده از روش UPGMA و ضريب جاکارد74
شکل (3-11) : استخراج DNA از جدايه هاي مختلف رايزوکتونيايي75
شکل (3-12) : تکثير قطعه bp 700.? توسط جفت آغازگر ITS4/ITS5 از ميزبان هاي سيب زميني جمع آوري شده مبتلا به بيماري رايزوکتونياM :Ladder 100 plus77
شکل (1)-تصاوير آلودگي غده ها ارقام مختلف سيب زميني به بيماري شوره سياه87
شکل (2)-تصاوير مختلف آلودگي ساقه و استولون هاي سيب زميني به بيماري شانکر ريزوکتونيايي ساقه87
شکل (3)تنوع رنگ کلوني ها ي جدايه هاي رايزوکتونيا88
شکل(4)مشاهده ميکروسکوپي ريسه هاي قارچ رايزوکتونيا88
شکل(5) ايجاد واکنش آناستوموزي جدايه هاي رايزوکتونيا روي پرگنه89
شکل(6)شکل ميکروسکوپي سمت راست واکنش آناستوموزي از نوع C0 و شکل سمت چپ واکنش آناستوموزي از نوع C289
شکل(7) مايه ي اينوکلوم اوليه جدايه ها براي تلقيح روي گونه هاي گياهي جهت آزمايش گروه هاي آناستوموزي(AG)90
شکل(8)گونه هاي گياهي طالبي، چغندر، گوجه فرنگي و فلفل کاشته شده جهت اثبات آزمايش گروه هاي آناستوموزي(AG)90
چكيده:
سيب زميني با نام علمي(L. tuberosum (Solanum با سطح زير کشت 18 ميليون هکتار پس از گندم، جو و برنج از مهم ترين محصولات کشاورزي در جيره ي غذايي به شمار مي رود. بر اساس آمار منتشره، سطح زير کشت سيب زميني در ايران 173 هزار هکتار و ميزان توليد آن 21/4 ميليون تن در سال برآورد شده است. هم اکنون، بيماري ريزوکتونيا در اثر solani Rhizoctonia از بيمار ي هاي مهم مزارع سيب زميني کشور است که با علايم شانکر خشک و شوره سياه ظاهر مي شود و موجب کور شدن استولن ها مي گردد. لذا، محصول را به شدت کاهش مي دهد. به منظور بررسي ويژگيهاي فنولوژيکي، مورفولوژيکي، آناستوموزي و هم چنين بيماريزايي جدايههاي R. solani ، 300 نمونهي آلوده از مناطق مهم سيبزميني کاري کشور شامل استانهاي همدان، اردبيل، فارس، اصفهان، کردستان و کرمان جمعآوري، جداسازي و خالص سازي شد، روند رشد جدايهها روي محيط کشت PDA ، تفاوت در رنگ کلني جدايهها، تعيين قطر ريسه ها و ميزان توليد اسکلروت بررسي گرديد. بررسي ها از نظر بيماريزايي جدايهها روي گياه سيبزميني، رقم مارفونا در شرايط گلخانه مورد مقايسه قرار گرفت. با توجه به اهميت موضوع بررسي هايي نيزدر خصوص تفاوت جدايه ها در تنوع ژنتيکي جدايه ها با استفاده از روش هاي مولکولي RAPD و PCR-RFLP انجام گرديد. براي تعيين گروه هاي آناستوموزي از نظر ژنتيکي در اين مناطق، با استفاده از واکنش زنجيره اي PCR از منطقه ITS ، آلودگي تعدادي از آن ها به بيماري رايزوکتونيا تاييد شد. سپس منطقه ي تکثير شده با آنزيم هايي مانند TaqI ,EcoRI ,AluI و چند آنزيم برشي ديگر مورد هضم آنزيمي قرار گرفت. براساس مقايسه ي الگوي برش آنزيمي، جدايه ها به چندگروه تقسيم شدند. بررسيهاي آزمايشگاهي نشان داد که در محيط کشت PDA بيشترين ميزان رشد متعلق به اصفهان 1 و کمترين مربوط به نمين 8 و اسدآباد 1 بوده است. رنگ کلني جدايهها از کرم تا قهوهاي تيره متفاوت بوده که شاخص موبوطه اثر معنيدار داشت. همچنين، مشخص گرديد که بيش ترين ميزان توليد اسکلروت به ترتيب مربوط به سنندج 2 و کم ترين ميزان متعلق به جيرفت 3، اقليد 4 و 5، آباده 1، کازرون 3، رزن 2، گلپايگان 2، سميرم 3 و 4 و اصفهان 1 ميباشد. اندازه گيري قطر ميسليوم نشان داد که جدايه ي روستاي نياز(اردبيل) داراي بيشترين قطر و جدايه هاي سميرم 3، گلپايگان 2 و اقليد 5 داراي کمترين قطر مي باشند. بررسي شاخص بيماريزايي جدايهها نيز تفاوتهاي قابل توجه با اثري معنيدار را نشان داد بدين ترتيب که بيشترين شدت بيماري متعلق به جيرفت 5 (86.1) و اصفهان 5 (80.55) و کمترين شدت بيماري متعلق به سميرم 4 (15) و رزن 2 (33.3) اختصاص داده شد. مقايسه توالي هاي نوکلئوتيدي اين جدايه ها با جدايه هاي موجود در بانک ژن نشان داد که جدايه هاي مرتبط به ميزان 99% با توالي هاي ثبت شده مرتبط با رايزوکتونيا مشابهت دارند و بر مبناي واکنش هاي انجام شده جدايه هاي جمع آوري شده در چهار گروه آناستوموزي AG3، AG4، AG2، AG1 گروه بندي شدند. گروه غالب در ميان جدايه هاي مورد بررسي، گروه آناستوموزي AG3 با 83.3 ? بود.
واژه‌هاي کليدي: سيب زميني، ريزوکتونيا، جدايه، آناستوموزي، ژنتيک ، RAPD،RFLP ، فنولوژيکي، مورفولوژيکي، اصفهان
فصل اول: مقدمه
کليات
1-1-معرفي گياه سيب زميني و اهميت آن
سيب زميني (Solanum tuberosum L.) محصول غذايي پراهميتي است كه به دليل سازگاري با شرايط محيطي متفاوت، پتانسيل باقي ماندن براي نسل ها را با توجه به افزايش جمعيت جهان داراست. سيب‌زميني از نظر مقدار توليد، چهارمين محصول جهان پس از گندم، برنج و ذرت مي باشد Anon, 1985)).
اين محصول در ناحيه اي از كوه هاي آند واقع در آمريكاي جنوبي كشف شده است. ساكنين اين منطقه به گواهي باستان شناسان، هفت هزار سال پيش اين گياه را كشت و از ريشه ي مغذي آن به عنوان غذا استفاده مي كردند. اين محصول پرارزش حدود 250 سال بعد از رواج آن در اروپا، در زمان فتحعلي شاه قاجار وارد ايران شد (حيدرنيا، 1365). تحقيقات سيب زميني در ايران از سال 1339 با وارد نمودن ارقام مختلف از كشورهاي هلند، آلمان و انگلستان شروع گرديد.
براساس رده‌بندي Cronquist سيب‌زميني در فرمانرو گياهان، شاخه‌ي Angiosperms زيرشاخه‌ي Magnoliophyta رده‌ي Magnoliopsida زير رده‌ي Asteridae، راسته‌ي Solanales، تيره‌ي Solonaceae، جنس Solanum، گونه‌ي tuberosum با نام علمي tuberosum Solanum مي‌باشد(,Cronquist 1988).
از خانواده يSolanaceae ، فقط گونه ي Solanum tuberosum در سطح جهان كشت مي گردد و بقيه ي گونه هاي آن محدود به كوه هاي آند واقع در آمريكاي جنوبي مي باشد كه در اين مناطق گونه هاي وحشي از آن يافت مي شود. تغييرات جوي اخير در دنيا گونه هاي وحشي سيب زميني را در معرض خطر نابودي قرار داده است و تهديدي جدي بر عليه منابع ژنتيكي ارزشمند در مقابله با آفات گياهي و مقاومت در برابر خشكسالي به شمار مي آيد. چرا كه عوامل ژنتيكي يافت شده در گونه هاي وحشي منجر به توليد انواع جديدي از سيب زميني هاي غير وحشي و مقاوم مي شود كه مقاومت اين گياه را در برابر عوامل آسيب رسان افزايش مي دهد، طي پيش بيني كارشناسان در 50 سال آينده بيش از 60 درصد از اين گونه ها منقرض خواهند شد.

1-2-تاريخچه:
دانشمندان آمريکايي دريافته‌اند که سرمنشأ کليه انواع سيب زميني‌هاي امروزي را مي‌توان در يک گياه واحد که بيش از هفت هزار سال قبل در كشور پرورشد مي كرده ردگيري کرد (Sinkovec and Magdalena, 2004).
سيبزميني در حوالي سال 1570 توسط فاتحان اسپانيايي از آمريکاي جنوبي به آن کشور منتقل شد و کشت آن در سراسر اروپا رواج يافت. سيب زميني بعداً توسط مستعمره نشين‌هاي بريتانيايي به آمريکاي شمالي منتقل شد(Hijmans, 2001).
براساس آمار و اسناد قديمي ‌تاريخ ورود اين گياه به ايران به عهد قاجاريه مي‌رسد(Laufer,1938). بعد از آن اطلاعاتي در ارتباط با چگونگي ورود ، انتقال و گسترش آن در سطح كشور در دست نيست تا اينكه ارقام پشندي و استانبولي در سطح نسبتا زيادي در مناطق كوهستاني شمال كشور كشت و کار شده است (George,1978). از سالهاي 1340 توسعه كشت سيب زميني در مناطق مختلف كشورشروع شده و در دهه 50 در اغلب استانها و مناطق، توليد آن توسعه يافته است و به عنوان سومين محصول بعد از گندم و برنج در تامين نشاسته مورد نياز در تغذيه مردم ايران قرار دارد(مجيدي و داوودي، 1382).
1-3-گياه شناسي سيب زميني
سيب زميني گياهي يك ساله از گياهان عالي گلدار و از رده دولپه اي ها است. در ذيل بخش هاي مختلف آن به اختصار توضيح داده مي شود.

1-3-1-ريشه
بوته هاي رشد يافته از بذرهاي حقيقي، يک ريشه راست و باريک توسعه مي دهند. که از آن، انشعابات جانبي به وجود مي آيد. بوته هاي رشد يافته از غده در گره هاي ساقه زير زميني و استولون، توليد ريشه نابجا مي کنند. در سيب زميني، ريشه ها عموماً کم عمق هستند (اغلب 40 تا 50 سانتي متر).

1-3-2-ساقه
سيستم ساقه در سيب‌زميني شامل ساقه، استولون و غده مي‌باشد. ساقه معمولا سبز، نسبتاً كلفت (به قطر تقريبي 5/2 -2 سانتي متر) منشعب و كمي زاويه دار است (طباطبايي، 1365).
1-3-3-استولون
استولون‌ها، ساقه‌هاي جانبي هستند كه به طور افقي از جوانه‌هاي موجود روي بخش زيرزميني ساقه شكل مي‌گيرند (Dclorit & Greub, 1984)، طول آن ها متغير بوده به طوري كه به عنوان پارامتر مشخص كننده‌ي رقم به شمار مي‌روند. در اثر حجيم شدن انتهاي استولون‌ها غده تشكيل مي‌شود، ولي همه‌ي استولون‌ها تشكيل غده نمي‌دهند.

1-3-4-غده
غده، ساقه‌ي تغيير شكل يافته است كه عضو اصلي ذخيره در گياه مي باشد(Kipps, 1970). اندازه ي غده متناسب با نوع واريته، شرايط خاک و اقليم است و داراي اشکال گرد، بيضي و يا تخم مرغي شکل هستند. پوست غده به رنگ هاي زرد، نارنجي، قرمز، ارغواني و کرم ديده مي شود.
1-3-5-جست
با رشد جوانه‌ها در چشم‌هاي غده ي سيب‌زميني، جست‌ها تشكيل مي‌شوند. در شرايط مساعد جست‌ها سريعاً رشد كرده و ساقه و ريشه ي اصلي را توليد مي‌كنند. رنگ‌هاي مختلف جست‌ها در شناسايي ارقام مختلف سيب‌زميني اهميت دارند (طباطبايي، 1365).
1-3-6-برگ
برگ ها مركب يک بارشانه اي و فرو شانه اي است يعني در انتهاي دمبرگ اصلي هم يك برگچه ديده مي شود که با فيلوتاکسي مارپيچي روي ساقه آرايش يافته اند. دمبرگ اصلي علفي و معمولا كمي خميده و به رنگ سبز روشن است كه در روي آن 7-9 برگچه قرار گرفته است.
1-3-7-گل آذين
سيب زميني داراي گل‌آذين گرزن و گل‌هاي دو جنسي، سفيد مايل به بنفش است (Jones & Luchsinger, 1987). گل ها خوشه اي ديهيم، نسبتاً درشت، پيوسته گلبرگ و داراي 5 كاسبرگ و5 گلبرگ مي باشند. پرچم ها كوتاه و به هم چسبيده، 5 عدد، داراي بساك زرد مشخص در دور مادگي، مادگي داراي 5 برچه به هم چسبيده مي باشد. ميوه ي آن سته كوچك به قطر چند ميلي متر، ابتدا سبز، و بعد به تدريج تيره و سياه يا زرد مي شود.
در سيب زميني بعضي ارقام به دليل نر عقيمي بذر توليد نمي کنند. به طور کلي عقيمي دانه ي گرده به وفور ديده مي شود. بذر توليد شده به دليل هتروزيگوسيتي شديد در زراعت مورد استفاده قرار نمي گيرد و فقط در اصلاح نباتات کاربرد دارد.
1-4- ارقام مختلف
اين گياه دارايارقام مختلفي است که آنها را به زودرس، ديررس و ميانه‌رس تقسيم مي‌کند:
1-4-1- رقم‌هاى خيلى ‌زودرس و زودرس
دوره کامل براى رشد و توليد غده در رقم‌هاى خيلى‌زودرس ?? تا ?? روز و در رقم‌هاى زودرس ?? تا ?? روز است. عملکرد اين ارقام در مقايسه با رقم‌هاى ديررس کم‌تر است که به‌علت بالا بودن درصد آب در غده، کم بودن ماده خشک و نازکى پوست غده، قابل ذخيره به‌صورت انبارى نيست و بايد تازه مصرف شود. اين رقم‌ها به سيب‌زمينى بهاره معروف هستند. مارفونا، سينورا، فونتانه، اوشينا و ناتاشا از ارقام بهاره رايج در ايران است (حسن پناه و حسن آبادي،1389).
1-4-2- رقم‌هاى متوسط رس يا ميان‌رس
در اين رقم‌ها زمان لازم براى رسيدن و توليد غده ??? تا ??? روز است و به‌ارقام تابستانه معروف هستند. ساتينا، ماركيز و آركونا از ارقام رايج ميان رس کشت شده در ايران است(حسن پناه و حسن آبادي،1389).
1-4-3- رقم‌هاى ديررس
زمان لازم براى رشد کامل و توليد محصول در اين رقم‌ها ??? تا ??? روز است و به‌رقم‌ها ديررس پائيزه معروف هستند. عملکرد محصول و مقدار نشاسته در رقم‌هاى ديررس بيش از رقم‌هاى متوسط رس و زودرس است و خاصيت آنها براى نگهدارى در انبار بيشتر است که ارقام پاييزه رايج در ايران شامل آگريا، مارفونا، بورن، فانته، ساتينا، مارل، آلمرا، بانبا، ساوالان و کايزر است(حسن پناه و حسن آبادي،1389).
در کشور ما اکنون رقم‌هاى گوناگونى مورد آزمايش و بررسى قرار گرفته که با توجه به‌ مجموعه شرايط، ارقام زير با ويژگى‌هاى گوناگونانتخاب شده‌اندآگريا، مارفونا، سانته، پشندي، آئولا، دراگا، کوزيما، مورن و ديامونترقم‌هائى هستند که براى کشت در سطوح وسيع در نواحى گوناگون انتخاب شده‌اند(جعفرپور، 1370).
1-5-الگوي رشد
الگوي رشد (رشد شاخ و برگ، رشد استولون و غده) تحت تاثير دما، طول روز، شدت نور، سن فيزيولوژيک غده ي بذري، تراکم گياهي، ميزان ازت و ميزان رطوبت است. سيب زميني الگوي رشد خاصي دارد. سه دوره ي مهم در چرخه ي رشد اين گياه، قابل شناسايي است.
1-5-1-دوره ي قبل از سبز شدن و سبز شدن
طول دوره ي کاشت تا سبز شدن به ميزان خواب جوانه هاي موجود روي غده، دما و رطوبت خاک، عمق کاشت و روش کاشت، هم چنين بافت و ساختمان خاک بستگي داشته و غالبا 3 تا 4 هفته مي باشد.
1-5-2-رشد برگ و ساقه
رشد رويشي از سبز شدن آغاز شده و با شروع غده بندي به اتمام مي رسد. طي اين دوره برگ ها و ساقه ها در هوا و ريشه ها و استولون ها در زير خاک رشد مي کنند. بعد از سبز شدن، شاخ و برگ ريشه به طور هم زمان توسعه مي يابند. رشد شاخ و برگ و رشد ريشه با يکديگر همبستگي دارند.
1-5-3-رشد غده
رشد غده ممکن است، در حدود 2 الي 4 هفته بعداز سبز شدن به آرامي شروع شود و با ميزان ثابت در طول دوره ي نسبتا طولاني ادامه داشته باشد. دوره ي رشد غده در حدود 60 تا 90 روز به طول مي انجامد. زمان شروع غده بندي تحت تاثير ميزان انتقال مواد غذايي به سمت ريشه قرار دارد. اما معمولا هنگامي که ارتفاع بوته (از سطح خاک تا راس و مريستم انتهايي) به 15 تا 20 سانتي متر مي رسد شروع مي شود.

1-6-ترکيبات موجود در سيب زميني
سيبزميني سرشار از بتاکاروتن (پيشساز ويتامين A است که پس از پخته ‌شدن به آساني جذب مي‌شود. ساقه و برگ‌هاي سيبزميني حاوي سمي بنام سولانين است که نبايد آن را مصرف کرد. سيبزميني به خصوص تازه و پوست نکنده آن حاوي مقاديري پروتئين و ويتامين به خصوص ويتامينC است. سيبزميني اگر براي مدتي طولاني انبار شده يا براي مصرف پوست کنده شده باشد تا حدودي خواص غذايي خود را از دست مي‌دهد. ويتامين C يک آنتي اکسيدان است و به توليد پروتئيني به نام “کولاژن” که تشکيلدهنده استخوان، غضروف مفاصل، عضلات و رگ‌هاي خوني است کمک مي‌کند.سيبزميني علاوه بر ويتامين C حاوي مواد مفيد ديگري مثل پتاسيم، فسفر، آهن و منيزيم است. سيبزميني همچنين حاوي مقدار زيادي ويتامين Bاست.مهم‌ترين ماده اصلي موجود در سيبزميني نشاسته‌(کربوهيدرات) است که معمولاً ? تا ?? درصد آن را تشکيل ميدهدو همچنين داراي مقداري مواد معدني مانند پتاسيم و کلسيم است.(Englyst etal., 1992)

1-7-طريقه کاشت و داشت سيب زميني
کشاورزان در صورت فراهم شدن امکانات و به‌ويژه در زمين‌هاى داراى بافت سنگين، در پائيز يا زمستان و نيز چند ماه قبل از کاشت غده، زمين را به‌عمق حدود ?? سانتى‌متر شخم مى‌زنند. در چنين حالتى در زمان کاشت که بسته به‌زمان برداشت محصول (بهاره يا پائيزه) تفاوت مى‌کند، زمين را ديسک مى‌زنند و آن را براى کاشت آماده مى‌کنند. در کشت زارهاى بزرگ سيب‌زمينى که عموماً واقع در دشت‌ها است بيشتر عمليات آماده کردن زمين با ماشين انجام مى‌شود. در نقاط کوهستانى که وسعت کشت‌زارها کم است، عمليات آماده کردن زمين با استفاده از دام انجام مى‌شود.در زمين‌هاى سبک و براى کشاورزانى که امکان شخم در پائيز يا زمستان را ندارند، پيش از کاشت و با استفاده از رطوبت موجود زمين، آنرا شخم مى‌زنند. پس از عمل شخم، ديسک زده مى‌شود و زمين براى کاشت سيب‌زمينى آماده مى‌گردد.
کاشت به دو صورت دستى و ماشينى انجام مى‌گيرد. کاشت دستى معمولاً در زمين‌هاى کوچک و متوسط و کاشت ماشينى در زمين‌هاى بزرگ و هموار واقع در دشتها انجام مى‌شود. در کاشت دستى سيب‌زمينى‌هاى کامل يا بريده شده را با دست و در فاصله‌اى که از پيش در نظر گرفته‌اند در جويچه‌هاى آماده شده مى‌ريزند. سپس به‌وسيله گاوآهن و يا استفاده از خيش‌هاى خاک برگردان روى غده‌ها را با خاک مى‌پوشانند. معمولاً تراكتور را طورى هدايت مى‌کنند که لاستيكها بين پشته‌ها حركت نموده و سيب‌زمينى‌ها آسيب نبينند. به اين‌ترتيب خاک، روى غده‌ها را مى‌پوشاند و پشته‌هايي تشكيل مى‌شوند. در شيوه ماشيني، کشت سيب‌زمينى به‌وسيله ماشين‌هاى غده‌کار يک يا دو رديفى انجام مى‌شود. تنظيم عمق کاشت، فاصله بوته‌ها روى رديف و فاصله رديف‌هاى کاشت، با تنظيم بذر کار انجام مى‌شود. دستگاه سيب‌زمينى کار ابتدا شيارى ايجاد مى‌کند که غده‌هاى سيب‌زمينى از درون مخزن به فاصله مورد نظردرون اين شيارها مى‌افتند و خاک برگردان ماشين روي سيب‌زمينى‌ها را مى‌پوشاند. درکاشت دستى فاصله بوته‌ها روى رديف ??تا??سانتيمتر و فاصله رديف‌ها ?? تا ?? سانتيمتر است.در کاشت ماشينى فاصله رديف‌ها ?? سانتي‌متر و فاصله بوته‌ها روى رديف‌ها ?? سانتي‌متر در نظر گرفته مى‌شود. به‌ اين‌ترتيب تعداد بوته در هکتار ??-?? هزار عدد خواهد بود.در کاشت غده تنها براى حدود ? درصد سطح زيرکشت که متعلق به ?/? درصد بهره‌برداران است از ماشين کمک گرفته‌اند (به‌نظر مى‌رسددر واقعيت نياز به کاربرد ماشين براى کاشت بيشتر از اين مقدار باشد).زمان کاشت براى سيب‌زمينى‌هائى که اواخر تابستان و اوايل پائيز برداشت مى‌شوند، با توجه به شرايط آب و هوايى از نيمه فروردين آغاز و تا نيمه خرداد ادامه مى‌يابد. نزديک به ?? درصد سيب‌زمينى کشور مربوط به اين زمان کشت است و مهم‌ترين مناطق آن عبارتند از:اردبيل، فريدن اصفهان، همدان، شاهرود، تبريز.
براى محصولى که در اواخربهار و اوايل تابستان برداشت مى‌شود زمان کاشت از اواخر پائيز تا زمستان است ومهم‌ترين مناطق کشت آن عبارت است از: دزفول، جيرفت، هرمزگان (حاجى‌آباد)، گرگان و حومه اصفهان. البته امروزه با در اختيار قرار گرفتن ارقام زود رس، در مناطقي همانند بهار استان همدان نيز كشت در اوايل بهار انجام شده و برداشت در اوايل تابستان انجام ميشود.
سيب‌زميني با كشت بذر حقيقي و يا توسط غده‌هاي بذري تكثير مي‌يابد. در حالت دوم مي‌توان غده را به چند قسمت تقسيم نمود، ولي بايد هر قسمت داراي حداقل يك جوانه ي سالم باشد. پس از كاشت، از هر جوانه يك ساقه هوايي ظاهر مي‌گردد. فاصله ي رديف‌ها در كشت حدود 90- 70 سانتي‌متر است كه در نواحي خشك اين فاصله افزايش يافته و در نواحي مرطوب فاصله كمتر انتخاب مي‌شود. فاصله ي بين غده‌ها در روي رديف‌ها (پشته‌ها) از 45 – 15 سانتي‌متر تغيير مي‌كند. عمق كاشت غده تحت تاثير عوامل متعدد مثل زمان كاشت، نوع خاك و شرايط آب و هوايي تغيير مي‌كند. معمولا غدد بذري را در عمق 10 سانتي‌متر مي‌كارند (Schmiediche et al., 1986).
1-8-شرايط خاک و ميزان آب
خاك هاي مناسب براي زراعت سيب زميني بايستي داراي تداخل بالا و تهويه خوب با بافت شني- رسي باشد. خاك هاي سبك متوسط عملكرد را بالا برده و توليد غده هاي درشت تر مي نمايد. شوري خاك باعث كوتاه ماندن طول بوته مي گردد. به طور كلي سيب زميني جزو گياهان نيمه مقاوم به شوري است. گياه سيب زميني به PH خاك عكس العمل هاي مختلفي نشان مي دهد. مثلاً در PH بالاتر از 7 ميزان محصول كم و در PH حدود 5/6- 5/5 ميزان عملكرد بالا و غده هاي درشت تر خواهد بود.
بسيارى از کشاورزان از زمان کاشت تا زمان سبز شدن غده‌هاى سيب‌زمينى مزرعه را آبيارى نمى‌کنند.اين دسته از کشاورزان به اتکاء رطوبت موجود در خاک و ذخيره آب غده سيب‌زميني، اين‌گونه عمل مى‌کنند. در چنين حالتى خاک خشک، آب غده‌ها را مى‌کشد و در نتيجه ريشه کوتاه و قدرت غده‌دهى‌ کم مى‌شود. برخى از کشاورزان نيز پس از کاشت و بلافاصله مزرعه راآبيارى مى‌کنند. آب مورد نظر گياه بسته به شرايط آب و هوائى منطقه، فصل کاشت و نوع خاک تفاوت مى‌کند. معمولاً تا زمان سبز شدن و يا بلافاصله پس از آن يک نوبت آب مى‌دهند، از اين پس آبيارى به‌طور منظم انجام مى‌شودو نوبت‌هاى اول تا سوم آبيارى که گياه کوچک ‌تر و هوا خنک- ‌تر است هر ? تا ?? روز يک بار مي باشد. فاصله آبيارى در نوبت‌هاى چهارم و پنجم به حدود ? تا ? روز مى‌رسدکه به‌تدريج که گياه پرشاخ و برگ مى‌شود و هوا نيز رو به گرمى مى‌رود، تعريق و تبخير افزايش مى‌يابد در نتيجه فاصله دوره آبيارى کوتاه‌تر مى‌گردد و در آبيارى‌هاى ششم و هفتم به هفته‌اى يک‌بار مى‌رسد. در ماه مرداد که معمولاً هوا گرم‌تر است و گياه در دوره گل‌دهى و تشکيل غده به‌سر مى‌برد نياز آبى بالاتر رفته و فاصله نوبت‌هاى آبيارى به ? تا ? روز مى‌رسد. از شهريور ماه دوباره مصرف آب کاهش مى‌يابد و فاصله‌ها زيادترمى‌شود و بسته به‌نوع بذر از حدود ?? روز قبل از برداشت آبيارى قطع مى گردد.در مناطق سردسير که در تابستان باران مى‌بارد با توجه به‌مقدار و تعداد دفعات بارندگى از نوبت و ميزان آبيارى کم مى‌شود. به‌طور کلى در مناطق مختلف نياز آبي آن حدود 5600 تا 8400 متر مکعب است که بسته به اقليم و تيپ رشد به وسيله باران و 2 تا 8 بار آبياري تکميلي تامين مي شود (معتمد، 1374).
1-9-شرايط اکولوژيک
سيب زميني از لحاظ اكولوژي خاصيت انعطاف زيادي دارد و از حدود دايره ي قطبي تا نواحي استوايي كاشته مي شود، اما در آب و هواي سرد و خشك بهترين رشد را دارد، به همين دليل بهترين نقاط رويش طبيعي اين گياه مناطق كوهستاني مي باشد. جوانه هاي جوان سيب زميني بهترين توسعه را در حرارت 19-13 درجه ي سانتي گراد خاك دارا هستند. سيب زميني يخبندان جزيي در شب را تحمل مي نمايد و نقطه ي انجماد آن 3- درجه ي سانتي گراد و كمترين درجه حرارت براي ذخيره شدن مواد غذايي در غده 2 درجه ي سانتي گراد مي باشد (جانيک1، 1986).
1-10-خواص دارويي
اين سبزي نشاسته اي با دارا بودن مقادير بسيار زيادي از ويتامين هاي گروه B، C و 15 ماده معدني مختلف خواص درماني متفاوتي دارد كه از آن همه مي توان به نقش آن در كاهش فشار خون، تقويت هوش و حافظه در كودكان، دفع سموم بدن، تقويت قلب و استحكام لثه ها اشاره كرد. هم چنين سيب زميني حاوي آنزيم هايي است كه براي التيام زخم هاي معده بسيار مفيد است. تحقيقات جديد نشان مي دهد که پودر ساخته شده از سيب زميني معمولي مي تواند خون را منعقد کند و بريدگي هاي کوچک را ببندد. آب سيب زميني خام در نسخه هاي سنتي براي درمان مشكلات گوارشي- سوءهاضمه، كوليت، زخم هاي جهاز هاضمه، اختلالات كبدي، سنگ كيسه صفرا، يبوست و به عنوان يک آنتي اسيد تجويز مي شود. همچنين، سيب زميني حاوي نوعي مواد شيميايي است كه مي تواند در از ميان بردن سلول هاي سرطاني و بعضي ازويروس ها موثر باشد .پوست سيب زميني داراي مواد آنتي اكسيداني است كه قادر به خنثي كردن عملكرد راديكال هاي آزاد مخرب در بسياري از بيماري ها مي باشد و ازاين رو مي تواند روند پيري را نيز كند نمايد.سيب زميني براي اشخاصي كه مبتلا به قند هستند مضر است(حيدر نيا، 1365).
1-11-اهميت و توجيه اقتصادي سيب زميني
گياه سيب‌زميني از جمله محصولات زراعي مهمي است كه پس از ذرت، داراي بيشترين سطح زير كشت در جهان مي‌باشد. اين محصول از نظر غذايي در جيره‌ي روزانه مردم ايران پس از گندم و برنج از سرانه‌ي مصرف بالايي برخوردار است و در 140 كشور جهان كشت مي‌شود كه اكثر آن ها در مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري واقع شده است. طبق گزارشات فائو چين بالاترين رکورد توليد سيبزميني رادر سال 2009 در جهان دارد و بعد از آن به ترتيب روسيه و هند در مقام هاي دوم و سوم قرار دارند و آمريکا در مقام چهارم ايستاده است. فائو اعلام کرده است که ايران در مقام چهاردهم از نظر توليد سيب زميني در جهان و مقام دوم خاور ميانه مي باشد(FAO, 2009).
توليد جهاني سيب‌زميني 327 ميليون تن در سال مي‌باشد كه در ايران توليد 21/4 ميليون تن در سال برآورد شده است. سطح زير كشت سيب‌زميني در جهان و ايران به ترتيب 18 ميليون هكتار و 173 هزار هكتار مي‌باشد. ميزان بالاترين سطح زير كشت در جهان و ايران به ترتيب مربوط به چين و اردبيل مي‌باشد.
1-12- بيماري هاي رايج
سيب زميني نيز مانند ساير محصولات زراعي ديگر مورد حمله ي بسياري از عوامل بيماريزا از جمله باکتري ها، قارچ ها، ويروس ها، ويروييدها، فيتوپلاسماها، نماتدها و حشرات قرارمي گيرد و حتي دستخوش شرايط نامساعد محيطي و کمبودها نيز مي شود که در کل باعث کاهش توليد، يا فساد غده ها مي گردد و فاکتورهاي کمي و کيفي سيب زميني را تحت تاثير قرار داده و به مخاطره مي اندازد. از بيماري هاي شاخص قارچي سيب زميني مي توان پوسيدگي خشک، پژمردگي فوزاريومي، پوسيدگي صورتي، لکه نقره اي، پژمردگي ورتيسليومي و لکه موجي را نام برد.

1-13-بيماري ريزوكتونيا
بيماري پوسيدگي ريشه ي سيب زميني، شانکر ريزوکتونيايي و نيز شوره سياه ( Rhizoctonia or Black scurf) يکي از مهمترين بيماري هاي سيب زميني بوده که انتشار جهاني دارد.
عامل بيماري در مرحله ي غير جنسي قارچ Rhizoctonia solani Kuehn است و در مرحله ي جنسي DonkThanatephorus cucumeris (Frank) مي باشد که روي بسياري از گياهان و علف هاي هرز از جمله پنبه، کلم، بقولات، دانه هاي روغني و غيره ايجاد بيماري مي کند و سبب مرگ گياهچه و شانکر طوقه مي گردد((Cubeta, 2000.

الف ب
شکل1-1-الف: شانکر خشک ساقه ب: شوره سياه غده (وارتون و همکاران2، 2009)
1-13-1-علايم بيماري
شوره سياه، آشكارترين علامت بيماري توسط اين قارچ عامل بيماري است كه منجر به تشكيل توده هاي سخت يا همان اسكلروت بر روي غده مي شود (شکل 1-1).اسكلروت ها اشكال نامنظم، فاقد اندازه ي مشخص و زگيل مانند هستند و در انبار به غده نفوذ نمي كنند، ولي اگر به عنوان غده ي بذري استفاده شوند در سطح مزرعه روي گياه ايجاد آلودگي مي نمايند ((Loria et al., 1993. اوايل فصل قارچ بيمارگر به جوانه هاي در حال رشد زير خاك حمله مي كند، قبل از آن كه آن ها سر از خاك در بياورند. اگر آلودگي در راس گياهچه باشد، ممكن است جوانه ها از بين بروند، در نتيجه ظهور با تاخير و نيز ناهماهنگي كلن ها در رشد و فقر گياهي خواهد بود. انرژي غده ي بذري صرف توليد مجدد جوانه ها مي شود و توليد محصول كاهش خواهد يافت. غده هاي بذري به شدت آسيب ديده نمي توانند گياهي روي سطح زمين توليد كنند. در عوض، استولون با غده هاي كوچك متعدد توليد مي كنند (Osborn, 1995; Johnson, 2007). قبل از سبز شدن گياهچه ها، قارچ ايجاد شانكر فرورفته قهوه اي روي ريشه و ساقه هاي زير زميني نموده و باعث قطع و افتادن گياه جوان مي شود. ولي بعد از اين كه گياهان به 15 سانتي متر رسيدند حالت فوق پيش نمي آيد و قارچ با ايجاد شانکر روي ساقه ي زير زميني مشخص مي شود كه كمتر مرگ گياه را باعث مي شود. مهم ترين خسارت در اين مرحله، ايجاد شانكرهاي عميق و قطع استولون ها و عدم توسعه و رسيدن غده هاي جوان مي باشد. در گياهان مسن ممكن است پيچيدگي برگ ها، زردي و پژمردگي انتهاي ارغواني بوته ها مشاهده گردد(Schwartch & Gent, 2005) . فصل بعد، آسيب گياه از شانکر ساقه و استولون به دليل مشکل در جابه جايي نشاسته است. اگر استولون ها و ساقه هاي زير زميني به شدت توسط ريزوکتونيا آلوده شوند، نمي توانند نشاسته توليد شده در برگ ها را براي توسعه ي غده ها انتقال دهند. در اين صورت، غده هاي سبز کوچک که غده هاي هوايي ناميده مي شوند، روي ساقه ي هوايي تشکيل مي گردد. تشکيل غده ي هوايي مي تواند نشانه ي اين باشد که گياه غده بازارپسند مطلوبي، در زير خاک ندارد. در پايان فصل رشد، قارچ حالت جنسي(تلمورف) Thanatephorus cucumerisرا فقط روي ساقه بالاي سطح خاک توليد مي کند. تلمورف به صورت يک لايه ي نازک سفيد سطحي مي باشد که به آساني برداشته مي شود ((Loria et al.,1993.
شانکر مي تواند با محدود کردن حرکت آب و مواد غذايي داخل گياه قابليت باروري گياه را به صورت کمي و کيفي کاهش دهد. علايم هوايي، مانند تشکيل غده هاي هوايي و برگ هاي مايل به ارغواني در مواقعي که گياه به شدت آلوده شده است، مشاهده مي گردد .(Cubeta & Cody, 1998)
ديگرعلايم بيماري عبارتند از:
– تغيير شکل غده ها، تورفتگي و شکاف روي غده
– از بين رفتن چشم هاي غده و ساقه ي جوان
-کاهش سطح سبز مزرعه، تعداد ساقه، تعداد غدد، عملکرد
1-13-2-عامل بيماري
رده بندي قارچ Rhizoctonia solani به شرح روبرو مي باشد.
Kindom: Fungi
Phylum: Basidiomycota
Class: Basidiomycetes
Subclass: Agaricomycetidas
Order: Polyporales
Family: Corticiaceae
Genus: Rhizoctonia
Species: R. solani
رده بندي Thanatephorus cucumeris به شرح روبرو مي باشد.
Kindom: Fungi



قیمت: تومان


پاسخ دهید