دانشگاه اروميه
دانشکده منابع طبيعي
گروه شيلات و آبزيان
پايان نامه جهت دريافت درجه کارشناسي ارشد در رشته مهندسي منابع طبيعي- تکثير و پرورش آبزيان
عنوان :
اپتيمم سازي غني سازي آرتميا اروميانا و آرتميا فرانسيسکانا با روغن کلزا با تاکيد بر ميزان رشد، بقا و پروفيل اسيدهاي چرب ناپلي
پژوهش و نگارش:
سروه قادرپور
استاد راهنما:
دکتر ناصر آق
استاد مشاور:
دکتر فرزانه نوري
بهمن ماه 1391
حق چاپ براي دانشگاه اروميه محفوظ است.
تشکر و قدرداني:
اکنون که با ياري خداوند متعال توانستم مرحله اي ديگر از زندگي خود را سپري نمايم، برخود لازم مي دانم تا از زحمات بي دريغ تمامي کساني که ياريگر بنده بوده اند صميمانه قدرداني نمايم.
. با تقدير و تشکر شايسته از استاد راهنماي فرهيخته جناب آقاي دکتر ناصر آق که با نکته هاي دلاويز و گفته هاي بلند ، صحيفه هاي سخن را علم پرور نمود و همواره راهنما و راه گشاي نگارنده در اتمام و اکمال پايان نامه بوده است و افق هاي جديدي در برابر ديدگان گشودند.
. از استاد مشاور ارجمندم سرکار خانم دکتر فرزانه نوري بخاطر زحمات بي شائبه و راهنمايي هاي صميمانه ايشان طي مراحل تحقيق و نگارش پايان نامه کمال تشکر و قدرداني را دارم.
. از رياست و پرسنل محترم دانشکده منابع طبيعي دانشگاه اروميه و جناب آقاي دکتر احمد ايماني که بعنوان داور داخلي در نگارش اين پايان نامه ياريگر بنده بودند و من را از نظرات ارزشمندشان بهره مند ساختند، کمال تقدير و تشکر را دارم.
. از داور مدعو پايان نامه جناب آقاي دکتر يوسفعلي اسدپور بخاطر نظرات ارزشمندشان در نگارش و اصلاح پايان نامه کمال تشکر و قدرداني را دارم.
. از رياست، كارشناسان و پرسنل محترم پژوهشكده آرتميا و آبزيان دانشگاه اروميه به خاطر همكاري و همياري در انجام اين تحقيق، کمال تقدير و تشكر را دارم.
. از جناب آقاي دکتر بهروز آتشبار، جناب آقاي شاهنور عشقي و سرکار خانم سهيلا عطابخش و سرکار خانم مريم روحي (کارشناسان محترم پژوهشکده آرتميا و آبزيان دانشگاه اروميه) که مرا در انجام اين تحقيق ياري نموده اند، کمال تشکر و قدرداني را دارم.
. از همکلاسي ام جناب آقاي اسلام احمديان به خاطر کمک هاي بي دريغشان در تمام مراحل اجراي اين تحقيق نهايت تشکر را دارم. همچنين از ديگر همکلاسي هايم خانم ها رقيه رضامند و مژگان بند بني و آقايان مهدي نادري فارساني، محمد کارگر جهرمي و سجاد رجايي فرد و دوستان عزيزم خانم ها راحله شهرکي، فرزانه بنيادي، مليحه ريکي، مهتاب اشنوخواه و مهين ايماني به خاطر کمک در اجراي پايان نامه بي نهايت سپاسگزارم.
تقديم به :
. با درود فراوان به روح پر فتوح پدر بزرگوارم و سپاس بيکران بر همدلي و همراهي و همگامي مادر دلسوز و مهربانم که سجده ي ايثارش گل محبت را در وجودم پروراند و دامان گهربارش لحظه هاي مهرباني را به من آموخت.
تقديم به روح گرانقدر پدر بزرگوار و مادر مهربانم
. آن دو فرشته اي که از خواسته هايشان گذشتند، سختي ها را به جان خريدند و خود را سپر بلاي مشکلات و ناملايمات کردند تا من به جايگاهي که اکنون در آن ايستاده ام برسم، نياسودند تا آسايشم را تضمين کنند و از خود گذشتند تا زندگيم بخشند.
. تقديم به برادران عزيزم و خواهران مهربانم که مهر و محبت بي دريغشان هميشه نور اميدي در زندگي ام بوده و در همه مراحل زندگي ياريگر و پشتيبان من هستند، آرزوي خوشبختي و سلامتي آن ها را از خداوند متعال خواستارم.
. تقديم به آنان که آموختند مرا تا بياموزم، اساتيد گرامي جناب آقاي دکتر ناصر آق و سرکار خانم دکتر فرزانه نوري.
. و تقديم به اولياء ، اوصياء ، فضلا و انديشمندان راه تفکر و علم و به همه کساني که قلبشان براي دانستن و آگاهي مي تپد و به آنهايي که جوينده ي دانش و پوينده ي طريق علم هستند و حقيقت را آن چنان که هست مي نمايانند.
چکيده:

تحقيق حاضر با هدف سازي غني سازي آرتميا اروميانا و آرتميا فرانسيسکانا با روغن کلزا با تاکيد بر ميزان رشد، بقا و پروفيل اسيدهاي چرب ناپلي انجام پذيرفت. اين تحقيق در قالب 18 گروه آزمايشي در هر دو گونه انجام گرفت. اين دو گونه در تراکم هاي 50000، 100000 و 200000 ناپلي در ليتر با غلظت هاي 1/0، 2/0 و 3/0 گرم در ليتر روغن کلزا در دماي 1±28 درجه سانتيگراد و شوري 35 گرم در ليتر به مدت 18 ساعت غني سازي شدند. داده ها با استفاده از روش آناليز واريانس دوطرفه (Multivariate) يا tIndependent samples T-tes و آزمون دانکن مورد ارزيابي قرار گرفتند. در تمام بررسي ها، سطح معني دار بودن آزمون ها 05/0> P نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد که غني سازي با روغن کلزا تاثير معني داري بر روي رشد، بقا و افزايش اسيدهاي چرب 18 کربنه دارد (05/0>P). با افزايش مدت زمان غني سازي در تيمارهاي مختلف هر دو گونه، طول کل افزايش و درصد بقا کاهش يافت (05/0>P). ميزان DHA و EPA و ARA در تيمارهاي مختلف هر دو گونه با افزايش مدت زمان غني سازي به طور معني داري تحت تاثير قرار نگرفتند (05/0<P). ميزان LA، PUFA،PUFA (n-6)، PUFA(n-3)، SFA، MUFA و TFA در هر دو گونه به طور معني داري افزايش يافتند (05/0>P) اما ميزان ALA در اکثر تيمارهاي آرتميا اروميانا نسبت به تيمار شاهد کاهش يافت اما در آرتميا فرانسيسکانا افزايش آن در بعضي از تيمارها نسبت به شاهد مشاهده شد (05/0>P). با توجه به يافته هاي تحقيق آرتميا اروميانا در تراکم 100000 ناپلي در ليتر با غلظت 3/0 گرم در ليتر روغن کلزا به مدت 18 ساعت غني سازي بهترين تيمار مي باشد که اين تيمار داراي حداکثر مقادير اسيدهاي چرب ALA، PUFA، PUFA(n-3)، SFA و TFA نسبت به بهترين تيمار گونه فرانسيسکانا است (05/0>P). اگرچه از لحاظ ميزان اسيدهاي چرب LA،EPA ، DHA، PUFA (n-6) و MUFA نسبت به گونه فرانسيسکانا مقادير کمتري دارد ولي اختلاف معني دار ندارد (05/0<P).
کلمات کليدي: آرتميا اروميانا، آرتميا فرانسيسکانا، روغن کلزا، غني سازي، رشد، بقا و پروفيل اسيدهاي چرب ناپلي

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه و کليات
1-1-مقدمه………………………………………………………………………………….1
1-2-کليات………………………………………………………………………………….5
1-2-1- بررسي عمومي آرتميا……………………………………………………………….5
1-2-2- تاريخچه آرتميا…………………………………………………………………….5
1-2-3- اهميت اقتصادي آرتميا……………………………………………………………..6
1-2-4- مزاياي استفاده از آرتميا براي پرورش دهندگان و آبزيان…………………………………7
1-2-5- کاربرد آرتميا در تغذيه آبزيان………………………………………………………..7
1-2-5-1- سيست هاي پوسته زدايي شده………………………………………………….8
1-2-5-2- ناپليوس تازه تفريخ يافته……………………………………………………….8
1-2-5-3- متاناپليوس…………………………………………………………………..9
1-2-5-4- آرتمياي جوان و بالغ…………………………………………………………..9
1-2-5-5- آرتميا هاي خشك و منجمد تحت سرماي شديد…………………………………..9
1-2-5-6- استفاده از آرتميا به عنوان حامل…………………………………………………9
1-2-6- غني سازي ………………………………………………………………………10
1-2-6-1- تکنيک هاي غني سازي آرتميا………………………………………………..11
1-2-6-1- 1- تکنيک غني سازي انگليسي……………………………………………..11
1-2-6-1-2- تکنيک غني سازي ژاپني………………………………………………..12
1-2-6-1-3- تکنيک غني سازي فرانسوي……………………………………………..12
1-2-6-1-4- تکنيک غني سازي بلژيکي……………………………………………….13
1-2-6-2- اهميت غني سازي…………………………………………………………..14
1-2-6-3- معايب غني سازي……………………………………………………………14
1-2-6-4- عوامل موثر بر ميزان استفاده از ماده غني سازي…………………………………15
1-2-6-5- اساس غني سازي خوب……………………………………………………..15
1-2-6-6- انواع رژيم هاي غذايي براي غني سازي اسيدهاي چرب آرتميا ……………………16
1-2-6-6- 1- غني سازي با امولسيون چربي و اسيدهاي چرب……………………………17
1-2-6-6- 2- فسفوليپيدها………………………………………………………….17
1-2-6-6- 3- ويتامين ها……………………………………………………………17
عنوان صفحه
1-2-7- عوامل موثر در ترکيب اسيدهاي چرب ناپليوس آرتميا…………………………………18
1-2-7-1- ژنتيک……………………………………………………………………..18
1-2-7-2- عوامل محيطي (اختلافات تغذيه اي والدين) ……………………………………19
1-2-8- فرضيه هاي تحقيق……………………………………………………………….20
1-2-9- اهداف تحقيق……………………………………………………………………21
فصل دوم: مروري بر منابع
2-پيشينه تحقيق……………………………………………………………………………..23
2-1- تاريخچه غني سازي با اسيدهاي چرب……………………………………………………23
2-2- دلايل غني سازي با اسيدهاي چرب……………………………………………………..23
2-3- غني سازي اسيدهاي چرب ضروري در ناپليوس آرتميا……………………………………..24
2-4- مروري بر مطالعات گذشته……………………………………………………………..26
فصل سوم: مواد و روش ها
3- مواد و روش ها…………………………………………………………………………….35
3-1- مواد و وسايل استفاده شده……………………………………………………………..35
3-1-1- مواد مصرفي……………………………………………………………………..35
3-1-2- مواد غير مصرفي………………………………………………………………….35
3-2- تهيه سيست آرتميا و ضدعفوني آن………………………………………………………36
3-3- آماده سازي ظروف (زوگ هاي) غني سازي……………………………………………….36
3-4- تخم گشايي سيست آرتميا……………………………………………………………..37
3-5- جداسازي و شمارش لارو ها…………………………………………………………….38
3-6- غني سازي ناپليوس ها…………………………………………………………………39
3-7- تهيه محلول غني سازي………………………………………………………………..40
3-8- نمونه برداري براي محاسبه ميزان بقا و طول کل…………………………………………..41
3-9- نمونه برداري براي تعيين ميزان اسيدهاي چرب……………………………………………43
3-10- استخراج اسيدچرب…………………………………………………………………..43
3-11- آناليز آماري…………………………………………………………………………45
فصل چهارم: نتايج
4-نتايج………………………………………………………………………………………47
عنوان صفحه
4-1- تغييرات ميزان طول کل و درصد بقا در دو گونه آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….47
4-2- ترکيب اسيدهاي چرب ناپليوس آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا پيش از غني سازي…………52
4-3- اسيدهاي چرب LA، ALA و ARA دو گونه آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….53
4-4- ميزان اسيدهاي چرب EPA و DHA دو گونه آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت………………………………….58
4-5- ميزان PUFA، PUFA(n-6) و PUFA(n-3) دو گونه آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت…………………………….63
4-6- ميزان SFA، MUFAو TFA دو گونه آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت…………………………………………68
فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري
5-بحث و نتيجه گيري…………………………………………………………………………75
5-1- تاثير غني سازي با روغن کلزا بر طول کل و درصد بقا آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا……….75
5-2- ترکيب اسيدهاي چرب مورد مطالعه در ناپليوس آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا پيش از غني سازي……………………………………………………………………………………..77
5-3- تاثير غني سازي با روغن کلزا بر ميزان ARA، EPA و DHAآرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا…………………………………………………………………………………….77
5-4- تاثير غني سازي با روغن کلزا بر ميزان LA و ALAآرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا…………………………………………………………………………………….81
5-5- تاثير غني سازي با روغن کلزا بر ميزان PUFA کل ، PUFA (n-6) و PUFA (n-3) درناپلي آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا…………………………………………………………….84
5-6- تاثير غني سازي با روغن کلزا بر ميزان SFA، MUFAو TFA آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا…………………………………………………………………………………….86
5-7- مقايسه تيمارهاي مختلف آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا به منظور انتخاب بهترين تيمار در هر گونه………………………………………………………………………………………87
5-8- مقايسه بهترين تيمارهاي آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا………………………………..88
5-9- نتيجه گيري کلي……………………………………………………………………..89
5-10- پيشنهادات………………………………………………………………………….90
منابع………………………………………………………………………………………..93
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1- طول کل و درصد بقا در آرتميا فرانسيسکانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار)………………………………………………………..48
جدول 4-2- طول کل و درصد بقا در آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار) …………………………………………………………50
جدول4-3- پروفيل اسيدهاي چرب در ناپليوس آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا پيش از غني سازي…………………………………………………………………………………………….52
جدول 4-4- ميزان اسيدهاي چرب LA، ALA و ARA (ميلي گرم در گرم نمونه تر ناپلي) در آرتميا فرانسيسکانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار) …………………………………………………………………………………………..53
جدول 4-5- ميزان اسيدهاي چرب LA، ALA و ARA (ميلي گرم در گرم نمونه تر ناپلي) در آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار)…………………………………………………………………………………………….56
جدول 4-6- ميزان اسيدهاي چرب EPA و DHA (ميلي گرم در گرم نمونه تر ناپلي) در آرتميا فرانسيسکانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار)……..58
جدول 4-7- ميزان اسيدهاي چرب EPA و DHA (ميلي گرم در گرم نمونه تر ناپلي) در آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار)…………..60
جدول 4-8- ميزان اسيدهاي چرب PUFA، PUFA(n-6) و PUFA(n-3) ( (ميلي گرم در گرم نمونه تر ناپلي) در آرتميا فرانسيسکانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار) …………………………………………………………………………………. 63
جدول 4-9- ميزان اسيدهاي چرب PUFA، (n-6)PUFA و (n-3) PUFA (ميلي گرم در گرم نمونه تر) در آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار) ………………………………………………………………………………………….. 65
عنوان صفحه
جدول 4-10- – ميزان اسيدهاي چرب SFA، MUFA و TFA (ميلي گرم در گرم نمونه تر ناپلي) در آرتميا فرانسيسکانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار) …………………………………………………………………………………………….68
جدول 4-11- ميزان اسيدهاي چرب SFA، MUFA و TFA (ميلي گرم در گرم نمونه تر ناپلي) در آرتميا اروميانا با تراکم هاي متفاوت ناپلي و غلظت هاي مختلف روغن کلزا در 5 زمان متفاوت (ميانگين ± انحراف از معيار) …. 71

فهرست اشکال
عنوان صفحه
شكل‌ 1-1: طرح‌ شماتيك‌ استفاده‌ از آرتميا در نقش‌ يك‌ حامل(Van Stappen, 1996)……………………..10
شكل‌ 3-1. تخم گشايي سيست آرتميا در زوگ هاي 7 ليتري………………………………………………..38
شكل‌ 3-2. جداسازي ناپليوس ها از سيست ها و پوسته ها……………………………………………………39
شكل‌ 3-3. غني سازي ناپليوس ها با استفاده از امولسيون…………………………………………………….40
شكل‌ 3-4. شمارش ناپليوس ها به منظور محاسبه درصد بقا………………………………………………….42
شكل‌ 3-5. کشيدن طول کل ناپليوس ها با استريوميکروسکوپ ………………………………………………42
شكل‌ 3-6. نمونه برداري ناپلي براي اندازه گيري ميزان اسيدهاي چرب……………………………………….43
شكل‌ 3-7. دستگاه GC براي تعيين ميزان اسيدهاي چرب…………………………………………………..45
ضمائم
عنوان صفحه
ضميمه 1- مقايسه بهترين تيمارهاي آرتميا فرانسيسکانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و ميزان اسيدهاي چرب………………………………………………………………………………………………………1
ضميمه 2- مقايسه بهترين تيمارهاي آرتميا اروميانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و ميزان اسيدهاي چرب………………………………………………………………………………………………………2
ضميمه 3- مقايسه بهترين تيمارهاي دو گونه آرتميا فرانسيسکانا و آرتميا اروميانا از لحاظ طول کل و درصد بقا و ميزان اسيدهاي چرب………………………………………………………………………………………3
علائم اختصاري

جدول 1- معرفي برخي از اسيدهاي چرب با علامت اختصاري
علامت اختصارياسيدهاي چربARAآراشيدونيک اسيدEPAايکوزاپنتانوئيک اسيدDHAدوکوزاهگزانوئيک اسيدLAلينولئيک اسيدALAلينولنيک اسيدSFAميزان اسيدهاي چرب اشباعMUFAميزان اسيدهاي چرب اغيراشباع با يک پيوند دوگانه(n-6)HUFAميزان اسيدهاي چرب بلند زنجير امگا 6(n-3)HUFAميزان اسيدهاي چرب بلند زنجير امگا 3PUFAميزان اسيدهاي چرب اغيراشباع با چند پيوند دوگانه(n-6)PUFAميزان اسيدهاي چرب اغيراشباع با چند پيوند دوگانه سري n-6(n-3)PUFAميزان اسيدهاي چرب اغيراشباع با چند پيوند دوگانه سري n-3TFAميزان کل اسيدهاي چرب

جدول 2- معرفي اسيدهاي چرب با اسم عمومي و فرمول شيميايي
اسم عمومي اسيدهاي چربفرمول شيميايي اسيدهاي چربميريستيک اسيدC14:0پالميتيک اسيدC16:0استئاريک اسيدC18:0آراشيديک اسيدC20:0بهنيک اسيدC22:0ليگنوسريک اسيدC24:0ميريستولئيک اسيدC14:1n5پالميتولئيک اسيدC16:1n7اولئيک اسيدC18:1n9واکسنيک اسيدC18:1n7ايکوزنوئيک اسيدC20:1n9اروسيک اسيدC22:1n9نرونيک اسيدC24:1n9لينولئيک اسيدC18:2n6 cisآراشيدونيک اسيدC20:4n6ايکوزادينوئيک اسيدC20:2n6لينولنيک اسيدC18:3n3ايکوزاپنتانوئيک اسيدC20:5n3ايکوزاترينوئيک اسيدC20:3n3دوکوزاهگزانوئيک اسيدC22:6n3
1-1- مقدمه
يکي از مشکلات موجود در پرورش ماهيان، پرورش مراحل اوليه يا نوزادي آن ها است که داراي رشد بطئي همراه با تلفات بالا مي باشد (Girri et al., 2002). در پرورش لارو آبزيان اصلي ترين مسئله، تامين غذايي مناسب با كيفيت بالاست كه به راحتي توسط لارو آن ها پذيرفته و هضم شود (Kim et al., 1996). منابع عمده انرژي متابوليک در طول مراحل جنيني و لاروي قبل از تغذيه فعال در ماهيان، چربي ها و اسيدهاي آمينه مي باشند. در زمان تخم گشايي، لارو داراي کيسه زرده، مقادير بالايي از اين منابع انرژي را دارد اما ميزان آن ها در طول مرحله تغذيه دروني کاهش مي يابند (Evans et al., 2000)، بنابراين لارو با تغذيه آغازين، به غذاي زنده اي نياز دارد که به اندازه کافي اين منابع انرژي را دارا باشد.
به دليل متناسب نبودن اندازه دهان لارو بسياري از ماهيان دريايي و برخي از ماهيان آب شيرين با ذرات غذاي مصنوعي و عدم تامين نيازهاي غذايي لاروها توسط اين نوع مواد غذايي، استفاده از آنها در مراحل اوليه لارو آبزيان امکان پذير نمي باشد در حالي که استفاده از غذاي زنده در پرورش لارو آبزيان مختلف با رژيم غذاي طبيعي آن ها همخواني دارد و بيشتر قابل پذيرش و استفاده است (آق، 1381). پرورش موفقيت آميز آبزيان به قابليت دسترسي به غذاي مناسب بستگي دارد تا بتواند رشد و خصوصاً سلامتي را در مراحل نوزادي و لاروي تضمين نمايد.
استفاده از غذاي زنده در تغذيه آغازين بسياري از گونه هاي پرورشي ماهي و ميگو جهت بهبود وضعيت تغذيه اي، ضريب رشد و کاهش ميزان تلفات لاروها از پيشرفت شايان توجهي در امر آبزي پروري به شمار مي رود. امروزه در بين غذاهاي زنده مورد استفاده در تغذيه آبزيان مختلف از جمله پرورش ميگوهاي پنائيده، ميگوي دراز آب شيرين، پرورش ماهيان دريايي و آب شيرين و ماهيان آکواريومي، از ناپلئوس هاي آرتميا، در سطح وسيعي به عنوان غذاي آغازين استفاده مي شود (آذري تاکامي و همکاران، 1386).
ناپلي آرتميا به عنوان بهترين غذاي زنده قابل دسترس، به طور وسيع براي پرورش لارو ماهيان دريايي و سخت پوستان در تمام جهان مورد استفاده قرار مي گيرد (Laven et al., 1989). مهم ترين عامل براي استفاده از آرتميا به عنوان غذاي زنده، ارزش غذايي آن به خصوص در مرحله ناپليوس است كه داراي بيش از 60 درصد پروتئين و 15 درصد چربي بوده و همچنين كليه اسيدهاي آمينه ضروري و اكثر اسيدهاي چرب را در حد مطلوب دارا مي باشد (Ahmadi et al., 1990).
با وجود ميزان بالاي پروتئين و چربي، نتايج تحقيقات انجام شده بيانگر اين موضوع مي باشد كه اكثر گونه هاي آرتميا از جمله آرتميا اورميانا (Artemia urmiana) داراي مقادير اندكي از اسيدهاي چرب غير اشباع بلند زنجير سري امگا 31 به خصوص اسيد ايكوزاپنتانوئيك2 بوده و فاقد اسيد چرب دوكوزاهگزانوئيك3 هستند (Watanabe, 1993). لذا غني سازي ناپليوس آرتميا جهت بالا بردن ارزش غذايي آن امري ضروري است.
مطالعات نشان داده اند که اسيدهاي چرب ضروري (EFA) از قبيل دکوزاهگزانوئيک اسيد ( DHA ،3-n22:6)، ايکوزاپنتانوئيک اسيد ( EPA،3-n20:5) و آراشيدونيک اسيد ( ARA،6-n20:4) در تغذيه لارو ماهيان اهميت زيادي دارند (Takeuchi.,1997; McEvoy et al., 1998; Sargent et al., 1999; Estevez et al., 1999). اين اسيدهاي چرب جزء فسفوليپيدها هستند که ساختار حساسي دارند و از اجزاي فيزيولوژيکي غشاي سلول هاي اکثر بافت ها به شمار مي روند. با اين وجود، معمولاً در مراحل اوليه تغذيه لاروي از غذاي زنده از قبيل روتيفر و آرتميا استفاده مي شود که به طور طبيعي از لحاظ اين اسيدهاي چرب فقير هستند. بنابراين، غني سازي غذاهاي زنده با چربي هاي غني از اسيدهاي چرب ضروري، براي رشد بهتر و بقا در طول دوره دگرديسي ضروري مي باشد (Rainuzzo et al., 1997).
اين غذاهاي زنده (آرتميا و روتيفر) صافي خوار4 هستند و به طور موفقيت آميزي به عنوان حامل زيستي، از طريق روش غني سازي براي انتقال مواد مغذي ضروري براي لاروهاي شکارچي به کار مي روند (Leger et al., 1986; Citarasu et al., 1998; Immanuel et al., 2004). آرتميا طي فرايند غني سازي مي تواند به عنوان حامل مواد مختلفي نظير انواع ترکيبات مغذي (Watanabe et al., 1983)، عوامل ضدميکروبي (Dixon et al., 1995a,b) و انواع واکسن ها (Campbell et al., 1993) عمل کند و براي انتقال پروبيوتيک ها و ترکيبات تحريک کننده سيستم ايمني به منظور افزايش مکانيسم دفاعي ميزبان (Gatesoupe, 1999) استفاده شود و ممکن است همه اين ها با بهبود خواص ميکروفلورهاي داخل سيستم گوارشي، تاثير مثبتي روي موجود ميزبان داشته باشند.
قابليت استفاده از آرتميا به عنوان منبع مناسب اسيدهاي چرب ضروري، اسيدهاي آمينه، ويتامين ها، رنگدانه ها، آنتي بيوتيک ها و هورمون ها باعث گرديده تا اين موجود از جايگاه ويژه اي برخوردار باشد و روز به روز بر اهميت و دامنه استفاده از آن افزوده شود (Bengeston et al., 1991). غني سازي آرتميا با مواد ذکر شده مي تواند با بهبود رشد، بقا و مقاومت لارو تاثير بسزايي بر افزايش توليدات آبزي پروري داشته باشد (Van Stappen., 1996).
طبق مطالعات صورت گرفته روي غني سازي آرتميا با اسيدهاي چرب و روغن ها، اختلاف در ميزان اسيدهاي چرب EPA و DHA در آرتمياي غني شده، تفاوت ميزان اين اسيدهاي چرب را در منابع محيط غني سازي از لحاظ کمي و کيفي (مثلاً روغن ماهي يا جلبک) نشان مي دهد.
افزايش جهاني توليدات آبزي پروري و کاهش ذخاير ماهيان مورد استفاده جهت توليد روغن ماهي، يافتن جايگزيني براي روغن ماهي در جيره غذايي ماهيان پرورشي را به مشکلي اساسي در صنعت آبزي پروري تبديل کرده است (Bell et al., 2002; Mourente et al., 2005). روغن هاي گياهي که غني از اسيدهاي چرب غيراشباع 18 کربني (C18 PUFA) و اکثراً عاري از اسيدهاي چرب غيراشباع گروه امگا 3(n-3 HUFA) شامل ايکوزاپنتانوئيک اسيد (EPA) و دوکوزاهگزانوئيک اسيد (DHA) که به مقادير زياد در روغن ماهي يافت مي شوند، نماينده هاي شاخصي براي اين جايگزيني مي باشند (Mourente et al., 2005; Huang et al., 2007). توليد جهاني روغن هاي حاصل از دانه هاي گياهي در سال هاي اخير به طور پيوسته افزايش يافته، به طوري که قيمت آن ها نسبتاً ثابت و قابليت دسترسي آن ها بيشتر شده است. در ميان روغن هاي گياهي آفتابگردان و کلزا و سويا، روغن کلزا نتايج بهتري از لحاظ ميزان اسيدهاي چرب براي غني سازي ناپلي آرتميا داده است (کاظمي، 1389) همچنين روغن کلزا به ميزان زيادي در داخل کشور توليد مي شود بنابراين استفاده از اين روغن، به دليل داشتن مقادير بالايي از اسيدهاي چرب 18 کربنه نظير اسيد لينولئيک و اسيد لينولنيک مي تواند نيازهاي ماهيان آب شيرين و لب شور را به اسيدهاي چرب تامين نمايد، به همين دلايل در اين تحقيق از اين روغن استفاده شد. با توجه به تحقيقاتي که قبلاً در پژوهشکده آرتميا در ارتباط با استفاده از آرتمياي غني شده با روغن هاي گياهي از جمله روغن کلزا در تغذيه لارو ماهي قزل آلا انجام شده است، مي توان پيش بيني کرد که جايگزيني کامل اين روغن به جاي روغن ماهي در غني سازي آرتميا، مي تواند وابستگي به روغن ماهي را که عمدتاً از خارج از کشور وارد مي شود از بين برد که اين امر مي تواند به توسعه صنعت آبزي پروري کمک قابل توجهي نمايد.
ميزان موفقيت در اصلاح پروفيل اسيدهاي چرب ناپليوس تحت تاثير رژيم غذايي غني سازي، شرايط غني سازي و گونه آرتميا قرار مي گيرد. اگرچه درباره غني سازي ناپليوس آرتميا اروميانا و آرتميا فرانسيسکانا با غلظت هاي متفاوت روغن ها تحقيقات متعددي صورت گرفته است، ولي درباره بهينه سازي غني سازي ناپليوس آرتميا اروميانا و آرتميا فرانسيسکانا با روغن کلزا به منظور تعيين شرايط بهينه براي غني سازي آن ها و مقايسه آن ها از اين لحاظ تحقيقي صورت نگرفته است. بدين جهت و با توجه به اهميت بسيار زياد ترکيب اسيدهاي چرب در تغذيه آغازين لارو ميگو و ماهيان پرورشي و افزايش مقاومت آن ها در برابر استرس هاي محيطي و نيز افزايش ارزش غذايي ناپليوس ها براي پرورش لارو آبزيان لازم است که شرايط بهينه غني سازي ناپليوس آرتميا اروميانا و آرتميا فرانسيسکانا مورد بررسي قرار گيرد که در تحقيق حاضر سعي شده تا تراکم ناپلي، غلظت روغن و زمان بهينه براي حداکثر غني سازي و بقاي اين دو گونه با روغن کلزا به دست آيد. اميد است که نتايج حاصل از اين تحقيق گامي در پيشرفت و توسعه بيشتر صنعت آبزي پروري کشور باشد.
1-2- کليات
1-2-1- بررسي عمومي آرتميا
آرتميا سخت پوست نسبتاً کوچک و ظريفي است که از آب هاي شور تا خيلي شور که ميزان املاح آن ها ممکن است تا چند برابر آب دريا باشد، زندگي مي کند. اسم و جنس اين سخت پوست به زبان لاتين با توجه به شکل ظاهري آن آرتميا به معني گوشواره آبي مي باشد. در زبان انگليسي به آن Artemia يا Brine shrimp مي گويند. طول آرتميا در نرها حدود mm 12-8 و در ماده ها mm 15-10 است البته گاهي ممکن است طول آن ها به mm 20 هم برسد. نرها کوچکتر از ماده ها بوده و داراي يک جفت انبرک مي باشند که آن ها را از ماده ها متمايز مي سازد. مشخصه مهم ماده ها نيز داشتن کيسه تخمي است که در ابتداي ناحيه شکمي قرار مي گيرد (Persoone and Sorgeloos, 1980).

1-2-2- تاريخچه آرتميا
با وجود اينکه بشر از زمان هاي بسيار قديم به وجود آرتميا در درياچه هاي شور پي برده بود ولي اولين گزارش مکتوب درباره آرتميا توسط Schlosser در سال 1756 ميلادي به ثبت رسيده است. او آرتميا را در نمونه هاي آبي که از آبگيرهاي شور در نزديکي Lymington انگلستان تهيه شده بود، مشاهده کرد (Sorgeloos, 1980).
بعد از وي لينه (Linnaeus) در سال 1758 ميلادي آرتميا را تحت عنوان خرچنگ آب شور (Cancer Salinas) نامگذاري نمود و در سال 1891 شخصي به نام ليچ آن را تحت عنوانArtemia salina نامگذاري نمود. البته قبل از اين نامگذاري هاي علمي، بوميان مناطق مختلف دنيا، از زمان هاي بسيار قديم آن ها را تحت عناوين مختلفي از جمله Verme de sale، Bahar el dud sofereg، Fezzan wurm، Brine worm، Salztierchen و غيره مي شناختند. حتي سرخپوستان و ليبيايي ها از آن به عنوان خوراک انسان نيز استفاده مي کرده اند (Sorgeloos, 1980). آرتمياي درياچه اروميه اولين بار در سال 1899 ميلادي توسط شخصي به نام Gunther گزارش شد و در سال 1976 ميلادي توسط Bowen و Clark به عنوان گونه اي جداگانه به نام Artemia urmiana شناخته و نامگذاري شد.
ارزش غذايي و کاربرد آرتميا در تغذيه آبزيان در سال 1933 ميلادي توسط Alvin Seal در آمريکا و در سال 1939 توسط Rollebson در نروژ مشخص و ثابت گشت و بدين ترتيب از سال 1939 کاربرد آن در آبزي پروري رايج گرديد. در ايران براي اولين بار در سال 1351 در پرورش ماهيان خاوياري از آرتميا استفاده شد (Sorgeloos, 1980).
با روشن شدن ارزش غذايي و کاربرد آرتميا در تغذيه ماهيان پرورشي، براي اولين بار آکواريوم عمومي سانفرانسيسکو موفق به جمع آوري و خشک کردن تخم مقاوم آن که اصطلاحاً سيست ناميده مي شود، گرديد. از نيمه دوم قرن بيستم به بعد مطالعات و تحقيقات وسيعي در رابطه با ريخت شناسي، بوم شناسي، بافت شناسي، ژنتيک، بيوشيمي، توکسيکولوژي و زيست شناسي مولکولي و بسياري از موضوعات ديگر آرتميا آغاز گرديده و سال به سال گسترش بيشتري يافته است (Sorgeloos, 1980).

1-2-3- اهميت اقتصادي آرتميا
عرضه سيست آرتميا در بازارهاي جهاني از سال 1950 از دو منبع آن در آمريكا و يك منبع در كانادا آغاز شد. با گسترش تحقيقات پيرامون آرتميا و افزايش استفاده هاي متنوع از آن در آبزي پروري مشكل كمبود سيست آرتميا نمايان گشت. اهميت آرتميا در صنعت آبزي پروري و مشكلات ناشي از كمبود سيست آن در كنفرانس هاي مختلف بين المللي از زماني که استفاده از ناپلي آن بطور وسيع در مرحله تغذيه لاروي شروع شد مطرح گشت ((1969) Provasoli ، 5FAOدر سال هاي 1972، 1976 و كنفرانس 6ASEAN در سال هاي 1976 و 1977) و در سال هاي بعد با توسعه جهشي اين صنعت ارزش کاربردي آرتميا بيشتر مشخص شد.
امروزه توليدات تجاري سيست آرتميا از آمريکا، چين، روسيه، ويتنام و تايلند وارد بازار جهاني مي شود. اما عرضه سيست هاي نامرغوب باعث آشكار شدن تفاوت ارزش غذايي گونه ها و سويه هاي مختلف آرتميا گشت. لذا مبناي قيمت سيست آرتميا به مرغوبيت سيست ها از نظر ارزش غذايي خصوصاً از لحاظ اسيد هاي چرب غير اشباع آلي، اندازه ناپلي و ميزان تفريخ آنها بستگي دارد. امروزه آمريكا و چين بزرگترين توليد كنندگان سيست و بيوماس آرتميا در جهان مي باشند و آمريكا به تنهايي 70% بازار جهاني آرتميا را در اختيار دارد و سالانه ميليون ها دلار از اين تجارت سود مي برد. جالب اينكه كشورهايي نظير تايلند و ويتنام بدون دارا بودن زيستگاه طبيعي آرتميا و فقط با پرورش مصنوعي آن سالانه هزاران تن بيوماس و سيست آرتميا توليد مي كنند (آق، 1381).
امروزه پرورش آرتميا به يک صنعت مقتدر تبديل شده و تعدادي از کشورها با توليد سيست و بيومس آرتميا توانسته اند در کنار ايجاد درآمدهاي ارزي براي تعداد زيادي از متخصصين و کارشناسان و همچنين در سطوح کارگري اشتغال ايجاد نمايند (آق، 1381).
سرمايه گذاري ثابت به ازاي هر 100 هكتار زمين در حدود بيست ميليارد ريال برآورد شده است در حالي كه سالانه مي تواند حدود پانزده هزار كيلو سيست خشك و حداقل 100 تن بيوماس آرتميا توليد كند. با توجه به اينكه ارزش سيست آرتميا در بازار هاي جهاني با توجه به كيفيت آن حدود 120 تا 250 دلار مي باشد بنابراين فقط ارزش سيست توليدي در يك سال با احتساب پائين ترين قيمت در همان سال اول، حدوداً يك ميليون دلار معادل حدود 40 ميليارد ريال يعني دو برابر كل سرمايه گذاري ثابت و جاري مي باشد. لذا سرمايه گذاري در اين صنعت جزو اقتصادي ترين سرمايه گذاري ها به حساب مي آيد (آق، مکاتبات شخصي).

1-2-4- مزاياي استفاده از آرتميا براي پرورش دهندگان و آبزيان
از لحاظ آبزي پروري سهولت دسترسي، قابليت نگهداري به مدت طولاني، سهولت حمل ونقل، آسان بودن روند پرورش، سهولت روند ضدعفوني سيست ها، متفاوت بودن اندازه و اشکال آن و قابليت استفاده از آن به عنوان حامل، شاخص ترين عواملي هستند که موجب انتخاب آرتميا به عنوان غذاي آبزيان مي گردد و از نظر آبزيان آرتميا يک طعمه بسيار راحت، قابل ديد، لذيذ و قابل هضم و مغذي و عاري از عوامل بيماري زا است (Leger et al., 1987).

1-2-5- کاربرد آرتميا در تغذيه آبزيان
با توسعه پرورش آبزيان در سال هاي 1960 و 1970 استفاده از آرتميا به دليل عمل آوري آسان و ارزش غذايي بالاي آن براي موجودات لاروي، وسعت بيشتري يافت و تقريباً در همه جا گسترش پيدا نمود. تحقيقات نشان مي دهند كه آرتميا ميزان بازماندگي و رشد را در لارو کليه آبزيان پرورشي افزايش مي دهد. در ضمن آميلاز و تريپسين موجود در آرتميا، در گوارش مواد غذايي درون لوله گوارشي ماهيان و سخت پوستان شركت مي كند. تغذيه لارو ماهيان خاوياري با آرتميا به مراتب بهتر از كرم سفيد و دافني مي باشد که به طور متداول در مراکز تکثير و پرورش ماهيان خاوياري در ايران استفاده مي شد و يا در حال حاضر استفاده مي شود. استفاده از آرتميا درصد مرگ و مير را در کليه گونه هاي ماهيان خاوياري کاهش و رشد آن ها به مراتب افزايش مي دهد (Agh et al., 2011; Noori et al., 2011).
آرتميا در مراحل مختلف رشد و تحت فرآوري هاي متفاوت براي تغذيه آبزيان مورد استفاده قرار مي گيرد:

1-2-5-1- سيست هاي پوسته زدايي شده
كوريون يا پوسته سخت روي جنين غير فعال آرتميا را مي توان با مواد شيميايي در طي فرايند پوسته زدايي جدا کرد. اين روند شامل هيدراته کردن سيست ها، جدا نمودن کوريون به وسيله محلول هيپوکلريت وشستشوي سيست ها به منظور غيرفعال کردن هيپوکلريت مي باشد. سيست هاي کپسول زدايي شده7 بيشتر در پرورش لارو ماهي و ميگو مورد استفاده قرار مي گيرد. استفاده از سيست هاي دکپسوله مزايايي از جمله عاري بودن از پوسته خارجي (قابل هضم تر براي آبزيان نسبت به سيست) و هر نوع باكتري، داراي محتواي انرژي بيشتر و نسبت به ناپلي کوچکتر و زمان تفريخ كوتاه تر، دارد. عيب عمده سيست دکپسوله (جنين) اين است که غيرمتحرک و غيرشناورند بنابراين به سختي توسط شکارچي صيد مي شوند (Sorgeloos et al., 2001).

1-2-5-2- ناپليوس تازه تفريخ يافته
ناپليوس هاي مرحله اول و دوم لاروي آرتميا احتمالاً بيش از ديگر مراحل آرتميا در پرورش آبزيان مورد استفاده قرارمي گيرند (آق و نوري، 1376). ارزش غذايي آن ها به وجود اسيد هاي چرب غير اشباع خصوصاً EPA مربوط مي باشد (Leger et al., 1987). از مزاياي آن مي توان به اندازه كوچك، دارا بودن اندوخته غذايي فراوان (حتي از نوع اسيدهاي آمينه آزاد)، قابل رويت بودن، دارا بودن مقادير زيادي آنزيم هاي پروتئولتيك (جهت هضم پروتئين خود لارو پس از خورده شدن توسط آبزيان) اشاره كرد (نوري، 1375). از اين ناپليوس ها مي توان در پرورش و تغذيه لاروي كليه ماهيان پرورشي وكليه ده پايان به جز لارو گونه هاي Penaeus در مراحل اوليه لاروي استفاده كرد.
1-2-5-3- متاناپليوس
متاناپليوس به لارو آرتميا در اينستارهاي IIالي V اطلاق مي شود. از مهمترين معايب متاناپليوس اين است که در صورت عدم تغذيه، 30-25% انرژي اش را در چند ساعت مصرف کرده و ذخيره غذايي و ميزان اسيدهاي آمينه آزاد آن کاهش مي يابد (Sorgeloos et al., 1991). مهمترين عاملي كه استفاده از آنها را محدود مي كند اندازة بزرگ آنهاست كه تغذيه توسط لارو آبزيان را مشكل مي سازد. با اين وجود به دليل داشتن ميزان انرژي بالاتر و صرف انرژي کمتر آبزي شکارچي براي خوردن متاناپليوس نسبت به ناپليوس (Bengetson et al., 1991) از مهمترين کاربرد آن ها مي توان به تغذيه توسط لارو چند روزه يا چند هفته اي آبزيان اشاره کرد.

1-2-5-4- آرتمياي جوان و بالغ
اين دو شکل آرتميا تحت عنوان توده زنده آرتميا شناخته مي شوند. از مزاياي آن ها افزايش ميزان پروتئين و كاهش ميزان چربي است (Bengetson et al., 1991) كه در پرورش ميگو براي رشد و بلوغ جنسي سريعتر و در پرورش ماهيان آكواريومي استفاده مي شود (Sorgeloos et al., 1991).

1-2-5-5- آرتميا هاي خشك و منجمد تحت سرماي شديد
بيومس (توده زنده) آرتميا را مي توان بدون اينكه تغييري در تركيب غذايي آن ها به وجود آيد، به اين طريق نگهداري كرد. در سال هاي اخير مصرف بيومس خشک آرتميا (به صورت پودر، پولکي و ليوفليزه) و بيومس منجمد آن در پرورش لارو سخت پوستان و ماهيان مورد توجه قرار گرفته است (Sorgeloos et al., 1991).

1-2-5-6- استفاده



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید